пятница, 15 марта 2013 г.

Լեոնիդ Ենգիբարյան. նրա հերոսը մարդն էր


Թատրոնը պահի արվեստ է: Դերասանն իր ողջ վարպետությունը, իր ասելիքը, իր նյարդն ու հույզը հանդիսատեսին փոխանցելու մի հնարավորություն ունի միայն` այստեղ եւ հիմա: Դերասանի կերտած դերերը, բեմում նրա ապրած կյանքը ձեւավորում են այն կարծիքը նրա մասին, որը մնում է սերունդների հիշողության մեջ: Այստեղ մեծագույն դերը վստահված է թատերաքննադատներին, ովքեր էլ հենց դառնում են կապը ներկայացման ու ժամանակի միջեւ:

Լեոնիդ Ենգիբարյանի մասին մեզ դատելու ու պատկերացում կազմելու հնարավորություն են տալիս ոչ միայն նրա մասնակցությամբ ֆիլմերը («Ճանապարհ դեպի կրկես», «Ծանոթացեք` Լեոնիդ Ենգիբարյան», «2 Լեոնիդ 2») , կրկեսային համարներից եղած քիչ թե շատ նկարահանումները, այլ նաև նրա թողած գրական ժառանգությունը: Հենց վերջինն էլ լավագույնս ամբողջացնում է Ենգիբարյանի կերպարը` սերունդներին տալով թախծոտ ծաղրածուի էությունը:

Դժվար է գրել այս ծաղրածուի մասին, ով մի աշուն էր կրում իր սրտում: Դժվար է, քանի որ շատ է խոսվել, շատ է ասվել: Դժվար է, բայց եւ անհրաժեշտ. զգացմունքների պակասորդի ու զգայականի երաշտի այս ժամանակներում էլ ո±ւմ խոսքն է պետք, եթե ոչ նրա, էլ ո±վ կարող էր ասել` ծովը մամռակալեց ու գետերը ցամաքեցին. տես, թե ինչ արեցիր, երբ դադարեցիր սիրել ինձ։

Լեոնիդ Ենգիբարյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 15-ին, Մոսկվայում: Հայրը` Գեւորգը, ազգությամբ հայ էր, մասնագիտությամբ` խոհարար: Մայրը` Անտոնինան, լեհուհի էր: Իր ծագման մասին նա գրել է. «Թուրքերի կազմակերպած կոտորածների ժամանակ Ենգիբարյանների մեծ ընտանիքից միայն իմ Գևորգ հայրն է կենդանի մնացել։ Հայաստանում երկու որդի ունենալուց հետո եկել է Մոսկվա և ամուսնացել իմ մոր՝ լեհուհի Անտոնինայի հետ։ Ուրեմն ես Գևորգի կրտսեր որդին եմ, Անտոնինայի՝ միակը։ Ավագ եղբայրներս՝ Միքայելն ու Հրաչյան (Ղափլանյան), շատ լուրջ մարդիկ են։ Հրաչյան, օրինակ, ՍՍՀՄ ժողովրդական արտիստ է, Երևանի դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը և, նույնիսկ, Հայկական թատերական ընկերության նախագահը»:

Ենգիբարյանի որոշումը` նվիրվել բեմին, միանգամից չի կայացվել: Ավարտելով դպրոցը` նա ընդունվել է ձկնային տնտեսության ինստիտուտ: Այնուհետ, կտրուկ փոխելով մասնագիտությունը, նույն տարում ընդունվել է ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտ: Այս ոլորտում նա հաջողության է հասել` դառնալով պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ:

1955-ին 20-ամյա Լեոնիդն ընդունվում է Կրկեսային արվեստի պետական ուսումնարանում հենց նույն տարին բացված կլոունադայի բաժին: 1959-ին տեղափոխվում է Երեւան է: 1956-ից սկսել է նկարահանվել ֆիլմերում:

Առաջին հայացքից ոչ արտահայտիչ արտաքինով, առանձնապես ոչ գեղեցկադեմ այս երիտասարդը կարողանում էր գրավել մարդկանց սրտերն ու ստիպել նրանց լիաթոք ծիծաղել: Ո՞րն էր գաղտնիքը. ա՞յն, որ նա շնորհալի ու տաղանդավոր էր, ա՞յն, որ կարողանում էր բեմի վրա անել այնպիսի բաներ, որ չեն կարող ուրիշները: Իսկ մի՞թե միայն լիաթոք ծիծաղեցնելու համար նրան այսքան երկար կհիշեին: Ո°չ: Պատասխանը շատ ավելի պարզ է, և տվել է հենց ինքը` Ենգիբարյանը, իր վերջին հարցազրույցի ընթացքում. «Բանն այն է, որ երբ ստեղծում էի իմ ծաղրածուական կերպարը, ինձ հաջողվեց նրան օժտել մարդկային հատկություններով՝ ի տարբերություն մեր տեսած ծաղրածուական դիմակներից շատերի։ Շատերի ասելով ի նկատի չունեմ ծաղրածուական լավագույն դիմակները, ինչպիսին էին, ասենք, Գրոկինը կամ Չապլինինը։ Սրանք մարդկային բնավորություն ունեցող դիմակներ էին։ Իսկ ծաղրածուների կաղապարային դիմակներում բացակայում է մարդկային բնավորությունը, հետևաբար` նաև թախիծը։ 

Նման դիմակներում կա միայն հերթապահ ծիծաղ, լավատեսություն՝ ամեն դեպքում։ Այս պարագայում հետևաբար, չկա մարդը։ Իմ հերոսը մարդն է։ Այդ պատճառով ծիծաղում է, տառապում, թախծում և իրեն պատասխանատու զգում շուրջը կատարվող ամեն ինչի համար»:
Ենգիբարյանն իր գործն էր համարում ծիծաղեցնել դահլիճում ներկա բոլոր մարդկանց, եւ եթե նրանցից թեկուզ մեկը չէր ծիծաղում, ինքն իր աշխատանքը թերի էր համարում ու կեղեքում ինքն իրեն. «Եթե դուք չեք ծիծաղել ինձ նայելիս, ապա ես կվերադառնամ կրկես, որ ծիծաղեցնեմ ձեզ։ Պետք է ծիծաղել։ Ծաղրածուն պիտի ծիծաղեցնի։ Ծիծաղը պարտադիր է»:

Լավագույնս իմանալով, թե ինչ պետք է անի ծաղրածուն եւ որն է նրա գործը` Ենգիբարյանը 1964 թվականին Պրահայում ծաղրածուների միջազգային մրցույթում արժանանում է առաջին մրցանակի` Է. Բասի անվան գավաթին։

четверг, 17 января 2013 г.

Անցած Քարվաճառի հետքերով մի անլույս երեկոյան


Լույսերն անջատել են. ինչպես պարզվեց, լույս չկար ամբողջ Արցախում. հիմնական էլէկտրալար էր վնասվել: Նստել ենք վառարանի մոտ, թեյ ենք խմում` մոմի լույսով մի կերպ իրար դեմք տեսնելով: Եւ ինչպես միշտ, երբ լույսն անջատում են, հիշվում են մութ ու խավար տարիները: Ես այդ տարիներն աղոտ եմ հիշում, աղոտ մոմի լույսի պես:

Հնաբնակ քարվաճառցիները հիշում են նոր տեղափոխված տարիները. առաջին տարիներին Քարվաճառում միշտ էսպես էր: Ով մոմ ուներ, նա հարուստ էր, ով կարողանում էր լամպ վառել, նա հարուստ էր: Ժամանակներ են եղել, որ մարդիկ ռետինե խողովակներ են վառել` լույս ստանալու համար:

Աշխատանք չկար, եթե տնից մեկն աշխատում էր, ուրեմն արդեն ապահովված ընտանիք էր. եթե տանը հաց կար, կոնֆետ կար, ուրեմն այդ ընտանիքը հարուստ էր, հիշողությունների հետեւից գնում է 1999-ից Քարվաճառում ապրող երիտասարդներից մեկը… 

Պատմություններ է հիշում անցած-գնացած Քարվաճառից, պատմություններ, որ արդեն լեգենդի են նմանվում, ու հերոսներն էլ` չես հասկանում` իրական են, թե կիսահորինած…

Դուրս եմ նայում պատուհանից. մութ, քամի, ցուրտ… պատկերացնում եմ 90-ականների վերջի Քարվաճառն, ու մի անորոշ զգացողություն է պարուրում…

Լույսը միացնում են. հեռախոս, համակարգիչ, համացանց, ամեն ինչ միանում է, ուտելիք կա, տանը ցուրտ չի…

Քարվաճառն օրինաչափորեն զարգանում է:  

суббота, 22 декабря 2012 г.

Դիտարկումներ քարվաճառցիների հետ ճանապարհվելիս


Քարվաճառի շրջանի բնակիչների հետ շփվելու ու ծանոթանալու համար լավագույն վայրերից է Քարվաճառ-Ստեփանակերտ ավտոբուսը, որն սպասարկում է ամբողջ շրջանին: Ճանապարհը երկար է, ձգվում է մոտավորապես չորս-հինգ ժամ, մարդիկ բոլորն իրար ծանոթ են, ու ծոր է գալիս խոսակցությունն ամեն ինչի մասին: Խոսում են ամեն ինչից` աֆրիկացիներից սկսած մինչեւ աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժը, Ռամիլ Սաֆարովից մինչեւ Ռուսաստանի վարած քաղաքականություն, իսկ ավտոբուսի վարորդն էլ համոզված է, որ դեկտեմբերի 21-ին աշխարհի վերջն է ու կարծես թե ուրախ է` ինքն էլ Քարվաճառ-Ստեփանակերտ ավտոբուսը չի վարի: Ու հենց սա էլ լավագույն ժամանակն է` քարվաճառցիների մասին մտածելու ու նրանց բնավորությունը վերլուծելու համար:
Քարվաճառցիք տարբեր են, ինչպես աշխարհի բոլոր մարդիկ, բայց նաեւ նման են իրար մի բանով. այս մարդիկ ուժեղ են ու դիմացկուն: Մի շաբաթ առաջ, օրինակ, ավտոբուսում մի կին էր, ով մոտավորապես տասը օրից պիտի ծննդաբերեր: Տարօրինակ էր տեսնել, որ նա երթեւեկում էր այդ ավտոբուսով, այդ ուշ ժամին ու այն էլ միայնակ: Բայց ինքն առանձնապես չէր անհանգստանում, շատ հանգիստ էր: Թեեւ Քարվաճառում «միայնակ ճանապարհ գնալ» հասկացություն չկա. եթե անգամ ծանոթ չես, շատ արագ բոլորի հետ կծանոթանաս, պայուսակ իջեցնելիս անպայման քեզ կօգնեն, եթե Ստեփանակերտում ես, շատ հնարավոր է, որ անծանոթ մեկի համար որեւէ բան ուղարկեն հետդ, ու դու անպայման պիտի տանես: Քանի որ տարածքը պետության կողմից ամբողջ սրտով անտեսված է, այստեղ ամեն մարդ ինքն է պետությունը, ու թերեւս այս տարածքում այդ բառերը կեղծ-պաթետիկ չեն: Յուրաքանչյուրն իր գործունեությամբ նպաստում է տարածքին, իրար միջոցով ինչ-որ բաներ ուղարկել, տեղ հասնել, փոխանցելը սովորական ու բնական երեւույթներ են Քարվաճառի կենցաղում: Բոլորն այստեղ իրար կապված են: Եթե Երեւանում դու կարող ես չճանաչել անգամ դիմացիդ հարեւանին, ապա այստեղ դու պիտի ճանաչես կողքի գյուղերի բնակիչներին եւս:
Չկարծեք, թե այստեղ բոլորը հրեշտակներ են ապրում ու ամեն ինչ հաշտ է ու խաղաղ: Չէ, այստեղ էլ սովորական մարդիկ են` իրենց թերություններով, բայց նրանք կամա թե ակամա, գիտակցաբար, թե անգիտակից շատ կարեւոր մի գործ են անում` ազատագրված գոտի են պահում… Ու միգուցե հենց դա է ամբողջ շրջանին մի անտեսանելի շղարշով միացնում իրար ու մի տեսակ կապում բոլորին: Կամ էլ` ուղղակի ես եմ այդպես տեսնում, ես դեռ նորեկ եմ..
Քարվաճառցիներից ոմանց մտքերը լսելով` կարելի է ենթադրել, որ իրենց համար Քարվաճառն աշխարհի ծայրն ու իրենք գոհ չեն իրենց բնակության վայրից: Քարվաճառում բնակիչներից շատերին թվում է, որ կյանքն այնտեղ է, գեղատեսիլ այս սարերից անդին…
Իմ համար Քարվաճառը հայոց արժանապատիվ պետության ծննդավայրն է, մաքուր ու նոր հասարակության բնօրրանը…Ես այստեղ եմ` իմ հավատն ամուր գրկած… Մի՞գուցե ես դեռ նորեկ եմ… Իսկ մի՞գուցե շատ հնաբնակ քարվաճառցիներ ուղղակի դեռ չեն տեսել Քարվաճառն իմ դիտակետից…
Թամարա Գրիգորյան
Աղբյուրը` http://times.am/?l=am&p=16283

среда, 21 ноября 2012 г.

«Վերինշենի տարածքը, դիրքը նման են Բանանցին». այցելություն Վերինշենի վարպետ Մարտիրոս Չալումյանին


Վարպետ Մարտիրոսի տունը Քարվաճառի շրջանի Նոր Վերինշեն գյուղում բոլորին է հայտնի: Տունն առանձնանում է մաքուր, բարեկարգ բակով ու յուրահատուկ ոճային ձեւավորմամբ: Դեռ տուն չմտած' պարզ է, որ վարպետի տուն ես եկել:
«Երբ որ եկա այս տարածք, Վերինշեն գյուղն առհասարակ գոյություն չուներ: 98 թիվն էր, Աբովյան քաղաքում էի ապրում, տուն չկար, արդեն երեք երեխա ունեի, պիտի առանձնանայի: Մի տան մեջ երկու ախպեր, էրեխեքով արդեն շատ էինք: Համ էլ ես գյուղը շատ եմ սիրում, գյուղի գործը, քաղաքում չէի կարում մնամ», պատմում է Մարտիրոս Չալումյանն ու իր ձեռքով աճեցրած մուսկատ խաղող է հյուրասիրում. էլ ի՞նչ բանանցեցի, որ խաղող չաճեցնի:
Վարպետ Մարտիրոսը ծնվել է Հյուսիսային Արցախի Բանանց գյուղում: Գյուղի հայաթափումից ու գրավումից հետո ինքն էլ իր համագյուղացիների նման բնակություն է հաստատել Հայաստանի Հանրապետությունում:
Սակայն քաղաքում չի կարողացել երկար ապրել: «Էս հողը որ ազատագրվել է, պիտի բնակեցվի, հասկանու՞մ ես: Թե չէ էլ ինչի՞ էր ազատագրվում»: 98-ին եկել է, շրջել ամբողջ Քարվաճառի շրջանն, ու ապագա Նոր Վերինշեն գյուղի դիրքն իրեն ամենից շատ է դուր եկել:
«Երբ եկա Քարվաճառ, մոտավորապես քսան տուն կար, ինձ ասեցին' որ տունն ուզում ես ընտրիր, ընտանիքդ վերցրու, արի: Չնայած քաղաքի ձեւ չուներ, բայց դե ամեն դեպքում քաղաք էր Քարվաճառը: Ասեցի' չէ, ես գյուղում եմ ուզում, ասեցին' դե որտեղ ուզում ես, սարքիր քո տունը: Էս ամբողջ տարածքը նայել էի, ինձ ամենաշատ էս գյուղի նստվածքը դուր եկավ: Անասուն պահելու համար հեշտ ա, արոտավայրեր կան: Երբ որ ես սկսեցի տուն սարքել, դրանից մի-երկու ամիս հետո նոր շինարարներ եկան, սկսեցին տներ սարքել»: Ապագա գյուղի տարածքում 1998-ին ոչինչ չի եղել: «Ջահելությունը միայն կինոներից է պատկերացնում, թե պատերազմից հետո ոնց ա լինում: Մի նորմալ տուն չկար, լրիվ ավերակներ էին: Ջուրը գետից էինք վերցնում, Թարթառը մաքուր գետ ա: Լույս չկար, ես մի շիշ էի վերցնում, կանգնում էի փողոցում, երբ մեքենա էր անցնում, մի քիչ վառելիք էի վերցնում: Մի քանի ամիս էդպես եմ լամպ վառել»: Իսկ այ ուտելիքի հարցում վարպետ Մարտիրոսը շատ նեղություն չի կրել: «Սկզբի ժամանակ որս էի անում, տանը մսի պակաս չկար», պատմում է նա ու ասում, որ որսորդության հանդեպ սերն իրեն անցել է մորական պապից: «Մորական պապս լավ դարբին է եղել ու լավ որսորդ: Դե եթե որսորդ է եղել, պարզ է, որ ուտող-խմող մարդ ա եղել. դա մի պապիցս եմ ժառանգել»: Իսկ քարի, փայտի, երկաթի հետ հրաշքներ գործելն անցել է հիմնականում հայրական կողմից: 
«Հորական կողմի գեների մեջ եղել է նկարչությունը: Նախնիներս արվեստի ու արհեստի հետ մոտիկ են եղել»: Իսկ իր հայրենի գյուղում առհասարակ վարպետներ շատ են եղել. Բանանցը գյուղ է եղել, բայց այնքան շատ վարպետներ են եղել, որ կոչվել է Արհեստավորաց քաղաք:
Հայրենի քաղաքի հուշերը Մարտիրոսին տանում են հեռու. «Տներն ամբողջովին պարսպապատ էին: Մի տուն մտնելու համար երբեմն պետք էր երկու կիլոմետր պտտվել», կարոտով հիշում է վարպետն ու ցույց է տալիս հայրենի Բանանցի լուսանկարները: «Վերինշենի տարածքը, դիրքը, անտառները, լեռները նման են Բանանցին, դրա համար որոշեցի էստեղ մնալ, կարոտություն շատ չեմ քաշում, բայց դե ծննդավայրն ուրիշ է…»
Մարտիրոսը Չալումյանը շատ է կարեւորում է տարածքի հայացումը: «Դե, եթե համեմատենք 98-ի հետ, հիմի էստեղ դրախտ ա: Բայց հինգ-վեց տարի ա' շրջանում տուն չի կառուցվում, միայն բազմազավակների համար ծրագիր կա: Ցանկացողներ շատ կան, որ գան, ուղղակի տներ չկան: Մարդիկ էլ կան, որ երեխաները մեծացել են, ամուսնացել են, պիտի առանձնանան, տուն չկա: Իմ տղու համար կարողացանք դասավորել, որ առանձին ապրի, չնայած ես չէի ուզում, որ առանձնանա: Իմ աչքը տեսել է, որ իմ հայրական գյուղում' Բանանցում, ամբողջ գերդաստանը մի բակում էր ապրում, մի ընտանիքը մի թաղամաս էր զբաղեցնում, բայց հիմիկվա ջահելներն ուրիշ կերպ են մտածում»: Հայրենի գյուղի սովորույթներն ինքն այստեղ էլ է շարունակում: Բանանցում ինքը թվագրում էր խաչքարերը, հայկական գերեզմանները, մասնակցում պեղումների, հնագիտական մեծ նշանակություն ունեցող իրերն ուղարկում էր Երեւանի պատմության թանգարան: Բնակություն հաստատելով Նոր Վերինշենում' կրկին ուշադիր է տարածքի նկատմամբ: Տարածքից գտել ու իր բակում պահում է խաչքարերի ու տապանաքարերի պատառիկներ, որոնք թուրքերն օգտագործել են որպես շինանյութ' տներ, բակեր, աստիճաններ կառուցելու համար: Խաչքարի երկու կտոր գտնելով տարբեր վայրերից' բերում ու իրար կողքի է դնում, պահում իր բակում: 
Բակի բարեկարգությանը հետեւում է նաեւ փոքրիկ Մարտինը, ով մի փայտի կտոր ձեռքին վազում է կովերի հետեւից ու քշում դրանց, որ բակի վարդերը չուտեն: Երկու տարեկան թոռնիկն արդեն կանգնում է պապիկի կողքին ու դիտում նրա աշխատանքը, ձեռքն էլ հենց մատիտ է ընկնում, սկսում է նկարել: Պապիկը նրա մեջ տեսնում է իրեն շարունակողին ու հանգիստ է…
Տա Աստված, վարպետ Մարտիրոս, որ տեսնեք Ձեր հայրենի Բանանցի ազատագրումն, ու Ձեր աչքերի կարոտն առ հայրենի եզերք գտնի իր հանգրվանը…









Թամարա Գրիգորյան
Աղբյուրը` http://times.am/?l=am&p=15119

вторник, 30 октября 2012 г.

Առաջին օրերը Քարվաճառում. որտե՞ղ ապրի նոր տեղափոխված ընտանիքը


Հայոց Քարվաճառը դարավոր գերությունից ազատագրելու ժամանակ ես հինգ տարեկան եմ եղել: Դրանից մոտավորապես տասնհինգ տարի անց հասկացա Ազատագրված հայրենիքի կարեւորությունն ու դպրոցական տարիներիս հայերի ողբ ու լացի մասին կարդացած գրքերից փոխանցված բարդույթից ազատագրվելու հնարավորություն ստացա. փաստորեն, մենք այնքան էլ խեղճուկրակ չենք, մենք դարերով գերի ընկած հող ենք ազատագրել ու վերադարձրել մեր կորցրած հայրենիքի մի մասը:
Մեր հայրերի սերունդն ազատագրել է հողը, մեր սերունդը պետք է այն շենացնի: Թվում է, թե մեխանիզմը շատ պարզ է:
Ազատագրված տարածքում բնակվելու նպատակս ուրվագծվել է մի քանի տարի առաջ: Նախ դա անհնար էր թվում, միայն երազանք: Մի օր սակայն, պարզվեց, որ այդպիսի երազանք ունեմ ոչ միայն ես, այլեւ այն մարդը, ում հետ պատրաստ եմ անցկացնել ամբողջ կյանքս: Երկուսիս երազանքը միասին դարձավ մի նպատակ: Երբ սկսեցինք հետաքրքվել Քարվաճառ տեղափոխվելու պայմաններով, հասկացանք, որ իրականում շատ դժվար է լինելու. Քարվաճառում արդեն հինգ տարի է' բնակելի տներ չեն կառուցվում, եւ նորաստեղծ ընտանիքի համար այստեղ տուն ստանալն իսկանան փորձություն է:
Մեր նորաստեղծ ընտանիքն արդեն երրորդ օրն է, որ Քարվաճառում է: Առայժմ մենք հյուրընկալվում ենք հրաշալի քարվաճառցիներ Ալեքսանդր Քանանյանի ու Խանդութ Ավետյանի տանը: Սակայն բնական է, որ մեզ առանձին բնակարան, վաղ թե ուշ, անհրաժեշտ է: Որքան հասկացանք այս երեք օրվա մեջ, վարչակազմն առհասարակ տներ չի տրամադրում Քարվաճառ տեղափոխված ընտանիքներին, ու թերեւս դա նախ այն պատճառով, որ ազատ տներ գրեթե չկան: Եղած դատարկ տներն էլ ինչ-ինչ միջոցներով իրենց հսկողության տակ են պահում որոշ մարդիկ:
Ինչեւէ, Քարվաճառ տեղափոխվելիս մենք գիտեինք, որ մեզ այստեղ առաջին օրվանից բնակարանով չեն ապահովելու, սակայն եթե սպասեինք, թե երբ բնակարան կլինի, թերեւս այդպես էլ չտեղափոխվեինք: Բնակարաշինությունն ու նոր տեղափոխված անձանց կացարանով ապահովելը Քարվաճառի վերաբնակեցման առաջին խոչընդոտն է:
Համոզված եմ, որ մեր նման էլի երիտասարդներ կան, ովքեր ցանկանում ենք կյանքն սկսել Հայոց Ազատագրված հողում, սակայն առանց բնակարաշինության նրանց տեղափոխվելու հավանականությունը կտրուկ նվազում է:
Իսկ այս հողը թերբնակեցված թողնելն իրոք որ մեղք է: Ասել, թե Քարվաճառի բնությունը չքնաղ է, նշանակում է ասել միայն ճշմարտության մեկ քառորդը: Իսկ այստեղ տեղափոխվելը նշանակում է ապրել մաքուր բնության մեջ, չաղտոտված հասարակությունում, ունենալ գործունեության լայն ասպարեզ, ուժն ու եռանդը հայրենիքի զարգացմանն ի նպաստ ներդնելու հնարավորություն:
Թամարա Գրիգորյան
Աղբյուրը` http://times.am/?l=am&p=14317

понедельник, 29 октября 2012 г.

Վարդենիս-քարվաճառյան ոդիսական. խնդիրը շուտափույթ լուծում է պահանջում


Հայոց ազատագրված Քարվաճառը ՀՀ-ին կապող միակ հասարակական տրանսպորտը «ՈւԱԶ» կոչվող ավտոմեքենան է, որը յուրաքանչյուր երկուշաբթի, հինգշաբթի եւ շաբաթ օրերին Վարդենիսից ուղեւորվում է Քարվաճառ:

Վարորդը, Մաքսիմը, աշխատում է անհատ ձեռներեցի կարգավիճակով: Այսինքն, Քարվաճառը ՀՀ-ին կապող միակ փոխադրամիջոցը ոչ թե պետության կողմից վերահսկվող ոլորտ է, այլ մասնավոր բիզնես: Իսկ սա չի՞ նշանակում արդյոք, որ վարորդ Մաքսիմը մի օր պարզապես կարող է որոշել զբաղվել այլ աշխատանքով, եւ Քարվաճառում բնակվող հայ մարդը, ով ավտոմեքենա չունի, այլեւս չի կարողանա հասնել, ասենք, Երեւան: Իհարկե, կա նաեւ Քարվաճառ-Ստեփանակերտ-Երեւան գիծը, որը, սակայն, պակաս հարմարավետ չի:

Ինչեւէ, Մաքսիմն այժմ սպասարկում է գիծը իր ոչ այնքան հարմարավետ «ՈւԱԶ»ով: Վարդենիս-Քարվաճառ ճանապարհը գրունտային է, եւ մինչեւ տեղ հասնելը մարդիկ ու իրերն ամբողջությամբ ծածկվում է փոշով: Մեքենան հատկապես ծանրաբեռնված է լինում հինգշաբթի օրերին, քանի որ այդ օրերին Վարդենիսում բացօթյա տոնավաճառ կա, որտեղից մեծ առեւտուր են անում քարվաճառցիները: Սակայն դա չի նշանակում, որ երկուշաբթի եւ շաբաթ օրերին միշտ կարելի է հանգիստ երթեւեկել: Շատ հաճախ նախօրոք պահած տեղն էլ չի փրկի, քանի որ մարդիկ կարող են ուղղակի պայուսակդ մի կողմ դնել եւ տեղավորվել: Գերծանրաբեռնվածությանը մեծապես նպաստում են նաեւ տեղափոխվող ահռելի քանակությամբ իրերը:

Հաճախ գերծանրաբեռնվածության պատճառով վարորդն ստիպված է լինում տեղափոխել թույլատրելիից ավելի թվով մարդկանց: Եւ այստեղ կարծես թե մի չգրված սուրբ օրենք կա. ոչ մի մարդու չթողնել Վարդենիսում, որքան էլ որ երթուղայինում տեղ չլինի: Վարորդը միշտ հավաստիացնում է դուրսը մնացած ուղեւորներին, որ մինչեւ բոլորին չտեղավորի, ինքը Վարդենիսից չի շարժվի: Երբեմն անհրաժեշտության դեպքում կանչվում է երկրորդ «ՈւԱԶ»-ը:

Իհարկե, նախ եւ առաջ ուրախալի է տեսնել այդքան մարդկանց, ովքեր գնում են Քարվաճառ, ովքեր այնտեղ ապրում են կամ էլ պարզապես գնում են ծանոթանալու չքնաղ տարածքին: Սակայն որքան ուրախալի է այդ փաստը, նույնքան հրատապ է երթեւեկության խնդիրը հնարավորինս արագ կարգավորելը:  

Կապը Մայր Հայաստանի հետ Ազատագրված տարածքի վերաբնակեցման առաջնային խնդիրներից մեկն է: Տարածք տեղափոխվելու մտադրություն ունեցող մարդը, առաջին անգամ ճզմված, խցկված ու փոշոտված Քարվաճառ հասնելուց հետո թերեւս լուրջ կասկածներ կունենա իր մտադրության մասին: Իսկ Ազատագրված հողի բնակեցումը կարեւորագույն առաջնային խնդիր է, որով պետք է մտահոգված լինեն թե´ առաջին հերթին պետությունը, թե´ անհատները: 

Քարվաճառի տրանսպորտային խնդիրը լուծելն անհնար չի: Քարվաճառին ու շրջակա գյուղերին սպասարկող միակ վարորդ Մաքսիմին եւս մեկ առավել հարմարավետ մեքենա օգնության ուղարկելու դեպքում քարվաճառցիները կկարողանան արժանապատիվ կերպով երթեւեկել եւ կզգան, որ պետությունն իրենց մասին եւս մտածում է, չնայած որ իրենք ապրում են Երեւանից մի քանի հարյուր կիլոմետր հեռավորության վրա:  

Աղբյուրը` http://times.am/?l=am&p=14242

пятница, 12 октября 2012 г.

Երեւանյան հայացք ապագայից, հայացք անցյալից. ցուցահանդես Գաֆէսճյան արվեստի կենտրոնում


Այսօր, հոկտեմբերի 12-ին, Գաֆէսճյան ժամանակակից արվեստի կենտրոնում բացվեց «Երեւան. հայացք ապագայից» ցուցահանդեսը, որը նվիրված է Էրեբունի-Երեւան առաջիկա տոնակատարություններին:
Ցուցահանդեսին ներկայացված էին 20-րդ դարի հայ նկարիչների կտավները՝ նվիրված Երեւան քաղաքից: Նկարիչներ Սեդրակ Առաքելյանը, Գաբրիել Գյուրջյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը, Մարտիրոս Սարյանը, Վահրամ Գաֆեսճեանը, Ստեփան Թարյանը, Խաչատուր Եսայանը, Ստեփան Աղաջանյանը, Տարագրոսը, Աշոտ Մամաջանյանը, Արարատ Ղարիբյանը, Հակոբ Կոջոյանը, Գեւորգ Հովսեփյանը… պատերից պատմում են 20-րդ դարի փոքրիկ տներով, նեղլիկ փողոցներով, սեղմված բակերով Երեւանի մասին, Երեւան, որը մեր սերունդը չի տեսել: 
Նկարների մեջ կարոտ կար, մի քիչ՝ թախիծ, մի քիչ՝ հայացք անցյալից, կառույցներ, որոնք էլ վաղուց չկան, որոնց հետ ժամանակն ու մարդիկ անխնա են վարվել: Այսօր մենք  ունենք նոր Երեւան, նոր մայրաքաղաք: Պայծառ, գունավոր, լայն փողոցներ, ժպտերես մարդիկ, նոր, բարձր կառույցներ. սրանք էլ մերօրյա Երեւանի մասին պատմող լուսանկարներն էին, որոնք ցուցադրված են 20-րդ դարասկզբի Երեւանի հետ նույն ցուցասրահում:
Գաֆէսճյան արվեստի կենտրոնի Սասունցի Դավիթ սրահում երեւանյան մթնոլորտ է, հին ու նոր, փոքրիկ ու ընդարձակ Երեւանի:
Ցուցահանդեսը մինչեւ հոկտեմբերի 14-ը կարող եք այցելել անվճար, իսկ առհասարակ ցուցահանդեսը կտեւի մինչեւ դեկտեմբեր: