среда, 19 июня 2013 г.

«Հարություն Կալենց. գույնը ձևի մեջ» ցուցահանդես Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնում

«Հարություն Կալենց. գույնը ձևի մեջ» ցուցահանդեսը կբացվի Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի «Արծիվ» սրահում հունիսի 20-ին ժամը 19:00-ին: Այս մասին տեղեկացնում են Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի մամուլի ծառայությունից: 
Միջթանգարանային համագործակցության շրջանակներում Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի նախաձեռնած «Հարություն Կալենց. գույնը ձևի մեջ» ցուցադրությանը ներկայացված է Հարություն Կալենցի ստեղծագործությունների ընտրանին «Կալենց» թանգարանի հավաքածուից:
Քանի որ նկարիչն աշխատում էր երեք հիմնական գեղանկարչական ժանրերում՝ նատյուրմորտ, բնանկար և դիմանկար, ուստի այս ցուցահանդեսը հնարավորություն է ընձեռում ծանոթանալու արվեստագետի գունամտածողության արտացոլմանը տարբեր տեսանկյուններից: Կալենցի համար գույնը այս կամ այն երևույթի արտաքին կերպարը մատնանշելու համար չէր: Ինչպես Մատիսն էր սիրում ասել. «Ես չեմ օգտագործում կանաչ և կապույտ գույները՝ խոտ ու երկինք նկարելու համար»: Նույնը Կալենցի դեպքում է. նա գունային բծերի ու շերտերի միջոցով կերտում էր ձև, ծավալ, լուսաստվեր, կառուցում հեռանկար: Նա անում է դա անկաշկանդ, ազատ՝ որպես հիմք ընդունելով միայն գեղագիտական սկզբունքները:
Սույն ցուցադրությունը մատնանշում է թե՛ արվեստագետի ստեղծագործական փնտրտուքները 1960-ականների շեմին, թե՛ արդեն հստակ ձևավորված լեզուն և թե՛ վերջնական հեռացումը իրականությունից՝ գրեթե վերացական ձևերի մեջ: Գեղանկարներին զուգահեռ ներկայացնելով նկարչի գրաֆիկական տարբեր շարքեր՝ ցուցադրությունը մուտք է բացում դեպի Կալենցի «ստեղծագործական խոհանոցը», որտեղ վարպետը կատարելության էր հասցնում իր ձեռագիրը, նոր ձևեր ու մոտեցումներ փորձարկում և ապա փոխանցում կտավին: Սա գրեթե անհայտ անկյուն է դիտողի համար Կալենցի բազմաշերտ ստեղծագործական ժառանգության մեջ:
«Հարություն Կալենց. գույնը ձևի մեջ» ցուցահանդեսը ևս մեկ քայլ է Կալենց արվեստագետին հանրության ավելի լայն զանգվածներին, և ոչ միայն հայաստանցիներին, ներկայացնելու ճանապարհին, ինչն արտացոլում է Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնի առաքելությունը: Կալենցի ստեղծած աշխարհը որքան անիրական, նույքան իրական է այնքանով, որքանով գոյություն ունի կտավի մակերեսին և ուղղակի առնչվում է բնության կողմից թելադրվող գլխավոր օրենքներին՝ հավասարակշռություն և ներդաշնակություն: Ինչպես ինքը Կալենցն էր ասում. «Վերջում բոլոր իզմերը կվերանան, կամփոփվեն մեկ ամբողջության մեջ, կդառնան բնություն»:
Ցուցահանդեսը կտևի մինչև 2013 թ. սեպտեմբերի 22-ը: Մուտքն անվճար է:

четверг, 16 мая 2013 г.

Քարվաճառի դպրոցի աշակերտներն այցելեցին Բյուրական


Մայիսի 11-12 Արցախի Քարվաճառ քաղաքի Վիլյամ Սարոյանի անվան միջնակարգ դպրոցի իններորդ դասարանի աշակերտներն այցելեցին Բյուրական քաղաք: Այցելության նպատակը Բյուրականի աստղադիտարանն ու Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարանը տեսնելն էր: 



Այցելությունը նախաձեռնել էր դպրոցի ֆիզիկայի եւ աստղագիտության ուսուցչուհի Ռոզա Սերոբյանը: «Ես դիմեցի «Ղարաբաղ Տելեկոմ» կազմակերպությանը, եւ վերջինս ֆինանսավորեց մեր այցելությունը: Շատ շնորհակալ ենք «Ղարաբաղ Տելեկոմին»` աշակերտներին նման հնարավորթյուն ընձեռելու համար: Նրանց ոգեւորությանը չափ չկար: Ավելի շատ աշակերտներ էին ցանկանում մասնակցել այցելությանը, սակայն հնարավոր չեղավ, եւ միայն սահմանափակ թվով աշակերտներ գնացին Բյուրական», մեր հետ զրույցում նշեց Ռոզա Սերոբյանը եւ հավելեց, որ աշակերտները դեռ տպավորված են իրենց այցելությունից: 

Բյուրականում աշակերտները եղել են աստղադիտարանում, Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարանում, եւ ստացած գիտելինքները նրանց մեծապես կօգնեն ուսումնական պրոցեսում:


Նշենք, որ հատկապես Արցախի հեռավոր շրջաններից աշակերտների այցելությունները Հայաստանի տարբեր շրջաններ չափազանց կարեւոր  են: Դրանք հնարավորություն են տալիս երեխաներին առավել լավ պատկերացնել ու ճանաչել հայրենիքի սահմանները: 

суббота, 4 мая 2013 г.

Հավատալով հրաշքին


Երբ վեց ամիս առաջ տեղափոխվեցի Քարվաճառ, հստակ գիտակցում էի, որ այստեղ որեւէ հասարակական գործունեություն պետք է ծավալել:

Թատրոնն իմ թուլությունն է, բեմն իմ այլ աշխարհն է, ներկայացումն իմ ուրիշ իրականությունն է:
Թատերական փոքրիկ խմբակ հիմնելն այստեղ երազանքից էլ ավել մի բան էր:
Առաջին ամիսներին դպրոցականներին խնդրեցի հարցաթերթիկ լրացնել, որից պարզ դարձավ, որ երեխաների գերակշիռ մեծամասնությունը ցանկանում է մասնակցել թատերական ներկայացումներին:
Պարապունքներն սկսվեցին…

Առաջին օրերին դրանք իրար հաջորդող հուսահատության օրեր էին, ժամեր, երբ կարծում էի` ամեն ինչ ապարդյուն է ու անօգուտ: Երեխաները չէին հասկանում, թե ի՞նչ է թատրոնը, ի՞նչ է ներկայացումը, խանգարում էին փորձերը:

Մի քանի տղաներ անգամ դուրս եկան խմբակից Քարվաճառի ազատագրման ապրիլերեքյան միջոցառումից առաջ: Խումբը, սակայն, ի զորու եղավ հավաքվել, ի մի բերել ուժերն ու միջոցառումը հասցնել մինչեւ բեմ: Էրեխեքս լարված էին, ես` առավել եւս: Ամենադժվար քննությունից առաջ սիրտս այդպես չէր զրնգում կրծքումս, ինչպես այն պահին, երբ էրեխեքս բեմից պատմում էին Քարվաճառի ազատագրման մասին, երգեր էին երգում:

Այս միջոցառումից հետո վերսկսեցինք Հայոց Ցեղասպանության տարելիցին նվիրված ցուցադրվելիք ներկայացման փորձերը. «Ոտքի´, դատարանն է գալիս»:
Ախր էրեխեքս էնքա՜ն փոքր, դատարանն էնքա՜ն լուրջ ու մեծ… Էրեխեքս բեմ դուրս եկան լարված, ձգված, սառած:

Էրեխեքս հանդիսատեսի համար գուցե ոչ այնքան համոզիչ, իսկ ինձ համար այնքա՜ն սիրելի ու անգին…
Խաղացին, պատմեցին, ներկայացրին…

Ներկայացումն, իհարկե, առաջին փորձն էր, շատ սխալներով ու բացթողումներով, բայց կայացավ: Ու սա ոչ միայն մի ներկայացում էր, այլեւ փորձ, գիտելիք, պատասխանատվության ու պարտաճանաչության ձեռքբերման ժամանակահատված, երբ խմբից հեռացած երեխաները վերադարձան, երբ բոլորը ժամանակին ու ոգեւորությամբ են գալիս փորձի, երբ մենք արդեն լավ ընկերներ ենք ու գիտենք, թե ինչ ենք ուզում մեր համատեղ աշխատանքով:

Առջեւում ավելի լավ ներկայացումներն են, ավելի մեծ ձեռքբերումները:

Ես հավատում եմ հրաշքներին…

среда, 27 марта 2013 г.

Թատրոնի միջազգային օրն ու իմ հնգամսյա անթատրոն կյանքը Քարվաճառում


Այսօր, մարտի 27-ը, աշխարհում նշվում է որպես թատրոնի միջազգային օրը: Այսօր ուղիղ հինգ ամիս է, որ ես Քարվաճառ քաղաքի բնակիչ եմ: Առաջին հայացքից երկու իրար հետ կապ չունեցող միտք:

Քարվաճառում թատրոն չկա, Քարվաճառում անգամ թատրոնի ստվեր չկա: Սա մի նոր ձեւավորվող քաղաք է, նոր ձեւավորվող համայնք ու հասարակություն, ու մի կարգին թատրոնն այստեղ այնքա՜ն անելիք ունի: Թատրոնը միայն շենք չի, թատրոնը միայն ներկայացում չի, թատրոնը միայն թատերախումբ չի, թատրոնը մթնոլորտ է ու կենսակերպ, առաջնորդող ու լուսավորող: Թատրոնը զարգացնում է, ցույց է տալիս, ստիպում է զգալ, մտածել, փնտրել, «ես»-իդ կողքից, տակից, վրայից նայել: Թատրոնն այլ իրականություն է, որտեղ կարելի է փախչել, երբ քո իրականությունը հոգնեցրել է, թատրոնը բեմադրիչի ստեղծած աշխարհն է, թատրոնը հնարավորություն է…

Իսկ Քարվաճառում թատրոն չկա: Ու ոչ մի մեղավոր չեմ փնտրում, ու ոչ մեկին չեմ մեղադրում, որ Քարվաճառում թատրոն չկա: Քարվաճառում շատ բան չկա, ինչու՞ պիտի թատրոն լիներ:

Ինքս այստեղ տեղափոխվելով` նպատակ ունեի տեղի դպրոցականների հետ մի փոքրիկ թատերախումբ կազմել: Երկար ժամանակ պետք չեկավ հասկանալու համար, որ դա չափազանց բարդ գործ է, գրեթե անհնարին ձգտող: Ու էլի ոչ մեկը մեղավոր չի. տեղի երեխաները թատրոն ասվածի մասին շատ աղոտ պատկերացում ունեն, ներկայացում ամբողջ կյանքի ընթացքում թերեւս մի քանի հատ են դիտել: 

Քարվաճառցի մի քանի բալիկների հետ հերթական փորձն անելով` այսօր նշեցի թատրոնի միջազգային օրը անթատրոն Քարվաճառում, ու ամբողջ օրն անցավ աղոտ մի հույսով, որ Քարվաճառն էլ մի օր թատրոն կունենա, թեկուզ ոչ շատ մեծ, մի փոքրիկ, կոկիկ, բայց կարեւորը` թատրոն, իր անհրաժեշտ, այս քաղաքին այնքա՜ն անհրաժեշտ մթնոլորտով:

пятница, 15 марта 2013 г.

Լեոնիդ Ենգիբարյան. նրա հերոսը մարդն էր


Թատրոնը պահի արվեստ է: Դերասանն իր ողջ վարպետությունը, իր ասելիքը, իր նյարդն ու հույզը հանդիսատեսին փոխանցելու մի հնարավորություն ունի միայն` այստեղ եւ հիմա: Դերասանի կերտած դերերը, բեմում նրա ապրած կյանքը ձեւավորում են այն կարծիքը նրա մասին, որը մնում է սերունդների հիշողության մեջ: Այստեղ մեծագույն դերը վստահված է թատերաքննադատներին, ովքեր էլ հենց դառնում են կապը ներկայացման ու ժամանակի միջեւ:

Լեոնիդ Ենգիբարյանի մասին մեզ դատելու ու պատկերացում կազմելու հնարավորություն են տալիս ոչ միայն նրա մասնակցությամբ ֆիլմերը («Ճանապարհ դեպի կրկես», «Ծանոթացեք` Լեոնիդ Ենգիբարյան», «2 Լեոնիդ 2») , կրկեսային համարներից եղած քիչ թե շատ նկարահանումները, այլ նաև նրա թողած գրական ժառանգությունը: Հենց վերջինն էլ լավագույնս ամբողջացնում է Ենգիբարյանի կերպարը` սերունդներին տալով թախծոտ ծաղրածուի էությունը:

Դժվար է գրել այս ծաղրածուի մասին, ով մի աշուն էր կրում իր սրտում: Դժվար է, քանի որ շատ է խոսվել, շատ է ասվել: Դժվար է, բայց եւ անհրաժեշտ. զգացմունքների պակասորդի ու զգայականի երաշտի այս ժամանակներում էլ ո±ւմ խոսքն է պետք, եթե ոչ նրա, էլ ո±վ կարող էր ասել` ծովը մամռակալեց ու գետերը ցամաքեցին. տես, թե ինչ արեցիր, երբ դադարեցիր սիրել ինձ։

Լեոնիդ Ենգիբարյանը ծնվել է 1935 թվականի մարտի 15-ին, Մոսկվայում: Հայրը` Գեւորգը, ազգությամբ հայ էր, մասնագիտությամբ` խոհարար: Մայրը` Անտոնինան, լեհուհի էր: Իր ծագման մասին նա գրել է. «Թուրքերի կազմակերպած կոտորածների ժամանակ Ենգիբարյանների մեծ ընտանիքից միայն իմ Գևորգ հայրն է կենդանի մնացել։ Հայաստանում երկու որդի ունենալուց հետո եկել է Մոսկվա և ամուսնացել իմ մոր՝ լեհուհի Անտոնինայի հետ։ Ուրեմն ես Գևորգի կրտսեր որդին եմ, Անտոնինայի՝ միակը։ Ավագ եղբայրներս՝ Միքայելն ու Հրաչյան (Ղափլանյան), շատ լուրջ մարդիկ են։ Հրաչյան, օրինակ, ՍՍՀՄ ժողովրդական արտիստ է, Երևանի դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը և, նույնիսկ, Հայկական թատերական ընկերության նախագահը»:

Ենգիբարյանի որոշումը` նվիրվել բեմին, միանգամից չի կայացվել: Ավարտելով դպրոցը` նա ընդունվել է ձկնային տնտեսության ինստիտուտ: Այնուհետ, կտրուկ փոխելով մասնագիտությունը, նույն տարում ընդունվել է ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտ: Այս ոլորտում նա հաջողության է հասել` դառնալով պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ:

1955-ին 20-ամյա Լեոնիդն ընդունվում է Կրկեսային արվեստի պետական ուսումնարանում հենց նույն տարին բացված կլոունադայի բաժին: 1959-ին տեղափոխվում է Երեւան է: 1956-ից սկսել է նկարահանվել ֆիլմերում:

Առաջին հայացքից ոչ արտահայտիչ արտաքինով, առանձնապես ոչ գեղեցկադեմ այս երիտասարդը կարողանում էր գրավել մարդկանց սրտերն ու ստիպել նրանց լիաթոք ծիծաղել: Ո՞րն էր գաղտնիքը. ա՞յն, որ նա շնորհալի ու տաղանդավոր էր, ա՞յն, որ կարողանում էր բեմի վրա անել այնպիսի բաներ, որ չեն կարող ուրիշները: Իսկ մի՞թե միայն լիաթոք ծիծաղեցնելու համար նրան այսքան երկար կհիշեին: Ո°չ: Պատասխանը շատ ավելի պարզ է, և տվել է հենց ինքը` Ենգիբարյանը, իր վերջին հարցազրույցի ընթացքում. «Բանն այն է, որ երբ ստեղծում էի իմ ծաղրածուական կերպարը, ինձ հաջողվեց նրան օժտել մարդկային հատկություններով՝ ի տարբերություն մեր տեսած ծաղրածուական դիմակներից շատերի։ Շատերի ասելով ի նկատի չունեմ ծաղրածուական լավագույն դիմակները, ինչպիսին էին, ասենք, Գրոկինը կամ Չապլինինը։ Սրանք մարդկային բնավորություն ունեցող դիմակներ էին։ Իսկ ծաղրածուների կաղապարային դիմակներում բացակայում է մարդկային բնավորությունը, հետևաբար` նաև թախիծը։ 

Նման դիմակներում կա միայն հերթապահ ծիծաղ, լավատեսություն՝ ամեն դեպքում։ Այս պարագայում հետևաբար, չկա մարդը։ Իմ հերոսը մարդն է։ Այդ պատճառով ծիծաղում է, տառապում, թախծում և իրեն պատասխանատու զգում շուրջը կատարվող ամեն ինչի համար»:
Ենգիբարյանն իր գործն էր համարում ծիծաղեցնել դահլիճում ներկա բոլոր մարդկանց, եւ եթե նրանցից թեկուզ մեկը չէր ծիծաղում, ինքն իր աշխատանքը թերի էր համարում ու կեղեքում ինքն իրեն. «Եթե դուք չեք ծիծաղել ինձ նայելիս, ապա ես կվերադառնամ կրկես, որ ծիծաղեցնեմ ձեզ։ Պետք է ծիծաղել։ Ծաղրածուն պիտի ծիծաղեցնի։ Ծիծաղը պարտադիր է»:

Լավագույնս իմանալով, թե ինչ պետք է անի ծաղրածուն եւ որն է նրա գործը` Ենգիբարյանը 1964 թվականին Պրահայում ծաղրածուների միջազգային մրցույթում արժանանում է առաջին մրցանակի` Է. Բասի անվան գավաթին։