Показаны сообщения с ярлыком մանկություն. Показать все сообщения
Показаны сообщения с ярлыком մանկություն. Показать все сообщения

воскресенье, 20 сентября 2015 г.

Իմ արտագաղթած դասընկերը․ անկախության մեր գինը

Իմ դասընկեր Հայկը փոքրամարմին էր ու շիկահեր, կամ էլ ընդհանրապես այդպիսին չէր, բայց ես նրան հենց այդպես եմ հիշում։ Հայկի հետ կապված շատ հիշողություններ չկան․ միակ հիշարժան բանն այն է, որ մի քանի տարի շարունակ Հայկն ամեն սեպտեմբերի մեկին գալիս֊ասում էր՝ «Ես էս տարի դասագրքեր չեմ վերցնում, մի քանի օր եմ դասի գալու, հետո մենք գնալու ենք Ռուսաստան»։ Ու մի քանի տարի շարունակ մենք տեսնում էինք, թե ինչպես է Հայկն ամբողջ տարին գալիս դպրոց․ սեպտեմբերի կեսին նրա մայրիկը, նիհար ու շիկահեր մի կին, գալիս էր ու ինքն էր դասագրքերը վերցնում։ Ու ամեն տարի մենք ծիծաղում էինք Հայկի վրա՝ հը, բա չե՞ք գնում Ռուսաստան։ Ծիծաղում էինք ու այդ ժամանակ ոչ մեկս չէր գիտակցում, որ Հայկի՝ Ռուսաստան գնալը նաեւ մեր ցավն էր, նաեւ մեր՝ Հայաստանում մնացողներիս կորուստը։ Հայկն էլ տխրում էր, նեղվում, որ էլի ստիպված է մնալ, ու երեւի թե ատում Հայաստանն էլ, Վանաձորն էլ, մեր դպրոցն էլ։ Մի տարի էլ, արդեն սովորականի նման, տարվա սկզբին Հայկը նույնն բան ասաց, ու մենք, բնականաբար, էլի ծիծաղեցինք։ Ու չնայած էլ ոչ մի կերպ չէինք հավատում, բայց այդ տարի Հայկենք՝ ինքը, մայրիկն ու եղբայրը, իրոք գնացին Ռուսաստան, իրենց հայրիկի մոտ։
Ու Հայկի ընտանիքի նման քանի՜֊քանի՜ ընտանիքներ այդ տարիներին գնացին արտերկիր՝ անկախացած Հայաստանն առանց իրենց թողնելով։
Էլ չգիտեմ, թե Հայկն ինչ եղավ, չգիտեմ՝ հիշու՞մ է մեր՝ իր վանաձորյան դասընկերների մասին։ Միգուցե Հայկի հայրիկի գործերն արտերկրում չեն հաջողվել, ու նրանք ընտանիքով հետ են եկել, ու Հայկն ու իր եղբայրն իմ եղբոր պես ծառայել են հայոց բանակում։ Հնարավոր է նաեւ, որ Հայկն արդեն կիսառուս երեխաներ ունի, չգիտեմ։
Հայկն այն տարիներին գնաց նոր, անծանոթ ու հեռու մի տեղ, իսկ մենք մնացինք մեր քաղաքում, մնացինք անտառից քարշ տված մի քանի ծառի ճյուղի, դպրոց բերած կտրատած փայտի, անընդհատ ծուխ անող ու համարյա չտաքացող վառարանի, մոմի լույսի ու տալոնով հացի հետ։ Մնացինք մարտի 8֊ին մայրիկին նվիրած մեր ձեռքով քաղած ձնծաղիկի համար, այն ուսուցիչների համար, որ տեսնելով, թե ոնց ենք մրսում, մեզ հավաքում էին վառարանի շուրջն ու էդպես էին դաս անում․․․
Մնացինք, որ այսօր ունենանք 24 տարեկան անկախ Հայաստան, հայոց միջնաբերդ Քարվաճառ, Արցախի կյանքի ճանապարհ Քաշաթաղ, մնացինք, որ ունենանք ազատագրված հողում ծնված մանուկներ, Դադիվանքում մկրտվող երեխաներ, մնացինք, որ Շուշիի Ամենափրկիչում մոմ վառող լինի, որ սարերը մեր չմնան անտեր։ Մնացինք, որ Վարդանի ու Մոնթեի, Պետոյի ու Թաթուլի, Գագոյի ու Կարոտի ձեռք բերած անկախությունը չմնա անտեր։ Ու անտեր չի՛։
Ի՞նչ իմանաս՝ միգուցե Հայկի ու բազմաթիվ հայկերի երեխաներ մի օր կգան՝ տեր կանգնելու իրենց անկախությանը․․․

пятница, 30 декабря 2011 г.

Սենյակս. այստեղ իմ մանկության աչքերն են


Սենյակս, իմ սենյակը…մի ամբողջ կյանք է ամփոփված իմ հարազատ ու փոքրիկ այս սենյակում, որտեղ արդեն մի քանի տարի է` տարվա մեջ մի քանի օր եմ անցկացնում: Տարվա մեջ որքան  էլ չգամ սենյակս, տարին այստեղ եմ ամփոփում:
Այստեղ մանկությունս է ամփոփված ու պատանեկությունս, այստեղ հույսերս են ամփոփված ու հուսահատություններս, մանկական անմեղ ծիծաղս ու առաջին արցունքներս:

Սենյակս, հարազատս….պատերին դեռ պատանեկության տարիներին փակցրած լուսանկարների հետքերն են մնացել, չնայած մամաս բոլորն էլ պոկել է, հատկապես իմ տեղափոխվելուց հետո: Դարակներում ինչ ասես, որ չկա: Դպրոցական հնամաշ գրքեր, բացիկներ ամենատարբեր մարդկանցից, ովքեր մի օր թանկ ու կարեւոր են եղել, իսկ այսօր, թող ներեն ինձ, բայց չեմ էլ հիշում իրենց դեմքերը: Փոքրիկ թղթի կտորներ, որոնց վրայի գրածն ինձ համար թանկ է, բայց արդեն անհասկանալի…

Սենյակիս պատերն անգամ իմաստ ունեն, սենյակիս դասավորությունը, սենյակիս շունչը…Այս նույն գրասեղանիս, որի վրա հիմա նեթբուքով եմ գրում-կարդում,տասը տարի առաջ բնագիտություն, քիմիա, աշխարհագրություն եմ սովորել ու չեմ էլ իմացել, որ աշխարհում կա համացանց, ես էլ մի օր բլոգ կունենամ, այն էլ ոչ թե մի, այլ երկու հատ…

Սեղանիս դեռ փոքրիկ լուսամփոփ կա, որը մի ժամանակ սիրում էի միշտ վառ պահել, քանի որ «լուսամփոփի լույսը գրասեղանիս գծում էր սիրելի դիմագծեր», որոնք ես այնքան էի կարոտում: Այսօր այս լուսամփոփն անգործ է…

Սենյակս, փոքրիկ, հարազատ, ամփոփ սենյակս: Ուր էլ գնամ, ինչ էլ անեմ, երբ մի օր հետ եմ գալիս սենյակս, այն ինձ հիշեցնում է, որ անկախ ամեն ինչից ես մի ժամանակ մի փոքրիկ աղջիկ եմ եղել..հիշեցնում է, որ ժամերով փակվել եմ այստեղ ու գիրք եմ կարդացել, ամբողջ գիշերներ չեմ քնել ու գիրք եմ կարդացել…

Փոքրիկ գրապահարանս, որտեղ գրքերը դասավորված են ոչ թե ըստ կազմերի գույնի, այլ ըստ թեմատիկայի: Գրքերիս մակագրությունները. այսօր լավ օր էր, ես գիրք գնեցի, այսօր նոր դպրոցում առաջին անգամ «5» եմ ստացել…իսկ հանրագիտարանի 12 հատորներից յուրաքանչյուրի վրա հատ-հատ ստորագրել եմ շատ մեծ հպարտությամբ. դա ինձ իմ աչքին կարեւոր էր դարձնում…J



Սենյակս, հուշերս, մանկությունս…

Հարազատ սենյակս…. տարին այստեղ ամփոփելը ճիշտ է: Այստեղ խղճին հնարավոր չէ խաբել, այստեղ իմ մանկության աչքերն են… 

воскресенье, 20 ноября 2011 г.

Ձոն իմ մանկությանը, իմ գրքերին ու իմ երազանքներին


Երբ փոքր էի ու իմանում էի, որ մեր բակից ինչ-որ աղջիկ ամուսնացել է, մի տեսակ անբացատրելի զգացմունք էի ունենում, որ այդ աղջկա կյանքն ավարտվեց, վերջ: Չէի հասկանում, թե դա ինչ զգացողություն է, հիմա էլ չեմ կարողանում լավ բացատրել:
«Դե վերջ, ամուսնացավ, հիմա ամբողջ կյանքում ապրելու է այդ նույն տանը, ամեն օր նույն խանութն է գնալու, դե մի երեխա էլ կունենա, հաստատ վերջ…», այն ժամանակ մտածում էի ես: 
Ու իհարկե, ես այդ ձեւաչափի մեջ տեղավորվել չէի կարող: Ես երբեք մեր բակում կամ կողքի բակում չէի կարող ամուսնանալ, չէի կարող կյանքս տեղավորել մի նեղ, սեղմող ֆորմատում ու այդպես հանգիստ ու գծագրված ապրել:
 «Հենց դրա համար էլ ես լրագրող կդառնամ: Կգնամ հազար ու մի տեղ, տարբեր մարդկանց հետ կշփվեմ»:
Կարեւորը դա էր. շատ տեղեր կգնամ, միշտ նույն տեղում չեմ լինի, ազատ կլինեմ:
Փոքր ժամանակ ամեն ինչ լավ չէի հասկանում, իրերն իրենց անուններով չգիտեի, բայց ամեն ինչ շատ լավ զգում էի: Առավել քան լավ:
Մի որոշ ժամանակ անց արդեն ավելի լավ հասկացա, թե ինչու եմ ընտրել լրագրողի մասնագիտությունը. ես հավատում էի, որ ես կարող եմ ինչ-որ բան փոխել: Լրագրողի մասնագիտությունը ընտրելով` ներքին համոզում ունեի, որ փնտրող բնավորությանս հագուրդ կտամ….

Հիմա որ հետ եմ նայում, մեկ-մեկ զարմանում էլ եմ, թե այդքան ֆանտազիա ու գունավոր պատկերացումներ ինձ որտեղի՞ց էին այդ մութ ու ցուրտ տարիներին: Թերեւս գրքերից: Դպրոցական տարիներին կարդում էի շատ, ուղղակի չէի կարդում, գրքերն ուտում էի, կուլ էի տալիս: Վառ պատկերները մնում էին գլխումս, սիրում էի նրանց, ատում էի, օրինակ էի վերցնում, փորձում էի նրանց նման ինչ-որ բաներ անել: Արտասահմանյան ու հայ գրականություն, պատմական ու արկածային, սիրային ու դետեկտիվ, գիտաֆանտաստիկ ու ուղղակի մարդկային պատմություններ ամեն օր լցվում էին գլուխս: Հիշում եմ, որ դպրոցում ցանկանում էի դասերս շուտ վերջանային ու վազեի տուն, որ “Ջեյն Էյր”ը շարունակեմ կարդալ, ինձ թվում էր, թե նա տանն ինձ է սպասում, որ գնամ ու խոսենք իրար հետ:

Մի երկար ժամանակաշրջան պատանեկան տարիներիս ամենասիրելին Ջեկ Լոնդոնն էր: Նրա կերտած Մարտին Իդենն իմ իդեալն էր, ուզում էի այդ տղայի նման ինքնուրույն ամեն ինչի հասնել… Երբ պատմում էի գրքի մասին ու լսողները չէին համաձայնում Իդենի ինքնասպանության հետ, ես կրքոտ պաշտպանում էի այդ գաղափարը.”Ախր նա էլ կյանքում անելիք չուներ: Նա ամեն ինչ ստացել էր…” Իբր ես հասկանում էի, թե ինչ է նշանակում “կյանքում այլեւս ոչինչ չունենալ”, կամ էլ “ամեն ինչ ստացած լինել”… Նախանձ էի, իմ գրքերը չէի տալիս, որ ուրիշները կարդան, խանդում էի:

“Վիկինգների արշավանքը”, “Խորհրդավոր կղզին”, “Անգլուխ ձիավորը”, “Մոնթեսումայի դուստրը” գալիս իրենց ֆանտաստիկ պատկերներով լցվում էին գլխիս մեջ, ու երեւի այդ պատճառով էր, որ մանկության երազանքն էր անմարդաբնակ կղզում հայտնվել:

Այ այդ պատճառով էր, որ երբ մեր բակից մի աղջիկ ամուսնանում էր մեր բակից մի տղայի հետ, ես ներքին համոզմունքով զգում էի, որ նա չի էլ ցանկանալու լինել անմարդաբնակ կղզում… Ու միգուցե իրենց բալիկները երբեք էլ չեն տեսնելու մամային կամ պապային գիրք կարդալիս ու մտովի անմարդաբնակ կղզում քայլելիս:

Փոքր ժամանակ էլ, իսկ հիմա առավել եւս մեր տանը ամենամեծ հարստությունը համարել եմ հսկայական գրադարանը, որ պապիկս թողել է մեզ` իր չորս թոռնիկներին: Այդքան գիրք է թողել, երեւի այդ պատճառով ուրիշ հարստություններ չի թողել: Պապիկիս չեմ տեսել, բայց անսահման սիրում եմ նրան իր թողած գրքերի մեջ, ճանաչում եմ նրան գրքերում ու փոքրիկ թղթիկների վրա գրված երկտողներից, որոնք գտնում եմ նրա թողած գրքերի մեջ:

Փոքրուց ամենասիրելի զբաղմունքներից էր մեր գրադարակները վերադասավորելը: Մի անգամ դասավորում էի ըստ թեմատիկայի, մի անգամ` ըստ հեղինակների, հաջորդ անգամ` ըստ լեզուների:
Հետո սկսեցի ես գրքեր գնել ու գնում եմ մինչեւ հիմա: Հիմնականում ընկերներիս ծննդյան օրերին գրքեր եմ նվիրում:

Գիրքը դաստիարակության միջոց է, գիրքը մարդ է դաստիարակում, գիրքը երեխային, պատանուն, երիտասարդին, մեծահասակին տալիս է մի ուրիշ, հոյակապ աշխարհի հնարավորություն: Ու չնայած մայրիկս միշտ անհանգստանում էր, որ ես ինձ երբեք չեմ գտնի այս կյանքում, քանի որ շատ եմ երազային ապրում ու “գրքային” եմ, բայց, շնորհակալ եմ Աստծուն, այսօր իմ կողքին կա այն մարդը, ում հետ ամուսնանալով չեմ համարի, որ կյանքս ավարտվեց, այլ այն նոր-նոր պիտի սկսվի, ու մենք հաստատ մի օր կգնանք անմարդաբնակ կղզի….
Անկախ տեխնիկական ցանկացած գյուտի գիրք պետք է կարդալ երեւակայություն ունենալու, գեղեցիկն զգալու ու մի այլ աշխարհի գոյության հնարավորության համար…