пятница, 15 августа 2014 г.

«Պատրիա»-ն օժանդակում է Շահումյանի շրջանի երեխաներին

ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի Քարվաճառ քաղաքում գործող «Պատրիա» բարեգործական հիմնադրամը օգոստոսի 12-14-ը օգնություն է տրամադրել Շահումյանի շրջանի մինչեւ 14 տարեկան այն երեխաներին, ովքեր միակողմանիորեն կամ երկկողմանիորեն զրկված են ծնողական խնամքից: Ինչպես մեզ հետ զրույցում նշեց հիմնադրամի տնօրեն, Քարվաճառ քաղաքի բնակչուհի Ռոզա Սերոբյանը, օգնությունը տրամադրվում է հագուստի կամ սնունդի տեսքով, ըստ նպատակահարմարության: 

«Այս անգամ օգնութոյւն ենք տրամադրել 28 միակողմանի կամ երկկողմանի ծնողազուրկ երեխաներին շրջանի Քարվաճառ, Նոր Գետաշեն, Նոր Մանաշիդ, Չարեքտար, Նոր Կարաչինար, Քնարավան, Նոր Խարխափուտ եւ Զուար համայնքներից: Շրջանի մյուս համայնքերում նշված խմբին պատկանող երեխաներ չկան», պարզաբանեց Ռոզա Սերոբյանը: Բարեգործական հիմնադրամի տնօրենը տեղեկացրեց նաեւ, որ դպրոցահասակ երեխաներին անպայման տրամադրվում է հագուստ գալիք ուսումնական տարուն պատրաստ լինելու համար, իսկ ավելի փոքր տարիքի երեխաների ընտանիքներին օժանդակությունը հասնում է սնունդի տեսքով:

Չարեքտար համայնքում ապրող մի ընտանիքի համար, որտեղ կան միակողմանի ծնողազուրկ չորս երեխաներ, կազմակերպությունը գնել է մի հորթ: Ռոզա Սերոբյանը հույս հայտնեց, որ հորթն ընտանիքի համար հետագայում եկամտի աղբյուր կդառնա:
Տեղեկացնենք, որ «Պատրիա» բարեգործական հիմնադրամը սկսել է գործել 2014 թվականի մարտի հինգից Քարվաճառ քաղաքում:

Կազմակերպության անվանումը լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է հայրենիք:
Կազմակերպության հիմադիր եւ տնօրեն Ռոզա Սերոբյանն ավելի վաղ մեզ հետ զրույցում նշել էր կազմակերպության նպատակները:

«Բարեգործական կազմակերպությունը հիմնելիս նպատակ ենք ունեցել նպաստել ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի բնակչության կենսապայմանների համակողմանի բարելավմանը` տարբեր ուղղվածության բարեգործական ծրագրեր ու նախաձեռնություններ իրականացնելու միջոցով», ասել էր նա:

Կազմակերպությունն իր առջեւ խնդիր է դրել նաեւ շրջանի բնակիչների հետ մշտական փոխադարձ կապ պահպանելու միջոցով տեղեկանալ նրանց ընտանեկան եւ համայնքային հրատապ խնդիրներին եւ հնարավորինս աջակցել դրանց լուծմանը: Բնակիչներին օգնելու գործընթացին կարող են ներգրավվել նաեւ շահագրգիռ այլ անհատ անձինք ու կազմակերպություններ:

Բարեգործական ծրագրերն իրականացվում են բարերարի հովանավորությամբ, ում անունն առայժմ Ռոզան նշել չցանկացավ: Նշված օժանդակությունն առաջին ծրագիրն է, որ իրականացվում է կազմակերպության կողմից:

«Պատրիա»-ն առաջիկայում կիրականացնի հիմնականում սոցիալական ծրագրեր` նպատակ ունենալով թեթեւացնել շրջանի բնակիչների հոգսերն ու նպաստել տարածքի զարգացմանը:                                                 

Թամարա Գրիգորյան  

четверг, 9 января 2014 г.

Ֆրունզե Դովլաթյան. «Փարաջանովը Սայաթ-Նովային մաքրեց աշուղությունից»

Չնայած ոչ շահեկան անվանափոխությանը, տարակուսանքներին ու վախին, այս ֆիլմը Սայաթ-Նովայի մասին է: Սա անհերքելի փաստ է: Ո՞վ էր Սայաթ-Նովան: Այս հարցում գրականագետները տարաձայնությունների մեջ են, եւ միասնական գիտական կենսագրություն դեռեւս հաստատված չէ: Սակայն կան փաստեր, որոնք անկախ դրանց ժամանակագրական ճշգրտման, կասկածի տակ չեն առնվում: Հաստատուն փաստեր. ջուլհակի որդի, պալատական երգիչ, Հաղպատի վանքի վանական: Այս շարքը գիտական եւ ոչ գիտական երեւակայությունը լրացնում է զանազան մանրամասներով` անպայման կոնֆլիկտ Հերակլ թագավորի հետ, սիրահարության անտարակույս արձանագրումով եւ սրանից բխող եւ սրանք հաստատող բազմապիսի մեծ ու փոքր մոտիվներով: Ինչեւէ: Սա խնդրի մեղմ կողմն է: Սա գիտության սահմանն է, որտեղ փաստի արժեքն ամենից առաջ նրա ճշգրտությունն ու իրականությունն է:

Այդ փաստը վտանգավոր է դառնում, երբ նույնությամբ փոխադրում ես արվեստի սահման: Այդպես պատահեց «Սայաթ-Նովա» հեռուստատեսային ֆիլմում, ուր սպանվեց, տանջամահ արվեց մեծ պոետն ու փիլիսոփան` դարձավ դարդոտ, սազը ձեռքին աշուղ, որի բախտը ոչ մի տեղ չէր բանում: Այս դեպքում փաստական ոչ մի մեղանչում չկար, կար մի մեծ մեղանչում արվեստի հանդեպ: Սրանից հետո էլ փորձեցին անդրադառնալ Սայաթ-Նովային: Փորձեցին պարզել պոետին իբրեւ ժողովուրդների բարեկամության դրոշ միայն: Բարեբախտաբար, այդ եւ նմանատիպ շատ ցանկություններ չիրականացվեցին:

Սրան հաջորդեց մի սպասողական լռություն, որը խախտեց Սերգեյ Փարաջանովը: Նա եկավ ջնջելու այս ամենը, վրեժխնդիր լինելու եւ´ պոետի, եւ´ արվեստի համար: Նա դեմ գնաց վավերագրական պատմողականությանը, մի քիչ կինո, մի քիչ երգ, մի քիչ միտք` նողկալի սովորությանը: Նա մաքրեց Սայաթ-Նովայի կերպարն առօրեականությունից, սովորույթի ուժով պարտադրված աշուղությունից, թիֆլիսյան խայտաբղետ միջավայրի հավաստի դրոշմից: Վերացավ այս ամենից, հրաժարվեց անգամ խիստ շահեկան փաստերից, ապացուցելու համար, ամենից առաջ, աշխարհին, որ Սայաթ-Նովան մեծ մտածող եւ փիլիսոփա էր, իր ժամանակի միտքն ու հոգին պարփակող, մեծ արվեստի  ոլորտներում երգող բանաստեղծ: Այդ բանը նրա մոտ դարձավ պոլեմիկական կիրք` ծայրահեղ պոռթկումներով (ֆիլմի առաջին տարբերակում նա ընդհանրապես հրաժարվեց երգից): 

Ռեժիսորի երկրորդ, ոչ պակաս կարեւոր խնդիրը հանճարեղ մարդու` Սայաթ-Նովայի նման հախուռն մտածողի ստեղծագործական պրոցեսի գաղտնիքների ըմբռնումն ու պատկերումն էր: Հիրավի, դաժան ու վիթխարի խնդիր:

Փարաջանովը դիմեց ասոցիատիվ-սիմվոլիկ  ֆիլմի լեզվին, որի լավագույն նմուշը ստեղծվեց իսպանացի ռեժիսոր Լուիս Բյունուելի եւ նկարիչ Սալվադոր Դալիի համատեղ ջանքերով դեռեւս 1928-ին` «Անդալուզյան շուն»:

Սայաթ-Նովան արեւելյան շքեղ օրնամենտիկայի շտեմարան է: Փարաջանովը փորձեց դա վերածել կինոյի: Նա հիմնվեց Սայաթ-Նովայի ստեղծագործության մոզաիկայի, հայկական միջնադարյան եւ բիբլիական սիմվոլների վրա: Եւ թող տարօրինակ չթվա, եթե ասեմ, որ այս ամենով Փարաջանովը փորձեց ստեղծել սյուժե: Ներքին էմոցիոնալ սյուժե` սիմվոլների, ասոցիացիաների այնպիսի միասնությամբ, որոնց իմաստային կողմը հեռու է վերջիններիս թվաբանական ու բացատրական հանրագումարը լինելուց, որոնց կոնկրետացումը զրկում է նրանց արվեստի արժեքից: Այս ոլորտում Փարաջանովը հիրավի անհաղթ է: Հիշենք կաթողիկոսի մահվան, Սայաթ-Նովայի հոր հետ կապված, երազի, գրքերի տեսարանները: Իսկ Սայաթ-Նովայի մահվան տեսարանը բացառիկ դրամատիկական ուժ ունի, այժմեական հնչողություն: Փարաջանովը ժխտում է մերկ փաստի կինեմատոգրաֆը: Փաստերով այլեւս չես խաբի: Նա հրաժարվեց, իր խոսքերով ասած, «շատախոս» կինոյից, եկավ հաստատելու, որ ամեն ինչ բացատրող համատարած հիվանդության մեջ շատ անգամ համարյա ոչինչ չկա բացատրելու: Չկա ինքնուրույն ասելիք, որ ոչ միայն կարող է ուրիշին չնմանվել, այլեւ կարող է դժվարությամբ հասկացվել: Կինեմատոգրաֆի վերընթաց ունիֆորմացիայի ջախջախումն էր այս տեսակետից ֆիլմը: Եկավ հաստատելու, որ իսկական ֆիլմը հայտնի, ընդունված ճշմարտությունների գեղարվեստական ձեւավորում չէ, այլ մի նոր անծանոթ ճշմարտության բացահայտում, որը ծնվում է էկրանի իրականության մեջ եւ ստիպում է հանդիսատեսին հավատալ իր իսկությանը: Անհայտի ճանաչում: Երբ մարդ կռվում է ինքն իր հետ` հասկանալու համար: Եվ ժխտման այս կրքի մեջ Փարաջանովը հասավ ծայրահեղության: Նա փորձեց պոկվել գրականությունից, նրա գերիշխանությունից եւ ինքնահաստատման այդ տենդի մեջ շատ բան գուցե տանուլ տվեց (դա չպատահեց, օրինակ, երբ Կոցյուբինսկու փայլուն պատմվածքի մոտիվներով նա նկարահանեց «Մոռացված նախնիների ստվերները»):

Պատահեց նաեւ ուրիշ բան. հանդիսատեսի երեւակայությանն ու բնազդին վստահող ռեժիսորը որոշ տեղերում դավաճանում է ինքն իրեն: Նա սկսում է բացատրել, մատնացույց անել, խախտելով ֆիլմի միասնական հյուսվածքը:

Դուն կրակ, հագածդ սեւ:

Այսպիսի կոնկրետացումն անհարիր է ֆիլմի ներքին տրամաբանությանը, ոճին: Աբստրակտի եւ կոնկրետի այսպիսի միաձուլումը երբեք չի ստացվում: Նույն բանը պատահել է եւ դերասանների հետ, որոնք փաստորեն պետք է փոխարինեին այն գրականությանը, որից ճգնում էր պոկվել Փարաջանովը: Այս իմաստով անգերազանցելի է Ս. Ճիաուրելին: Փարաջանովյան դերասաններ են փոքրիկ Սայաթ-Նովան եւ Բաղաշվիլին: Ռեալիստական խաղաոճի տարրերն իջեցնում են որոշ դերակատարումների որակը ճիշտ այնպես , ինչպես բախտի սիմվորի ընդգծված հուսարական զգեստը:

Ֆիլմում շատ են ռեբուս սիմվոլները: Ինչքան էլ մեծ լինի նրանց գրական-ազգագրական արժեքը, էկրանը շատ նախանձախնդիր է, նա չի հանդուրժում այդ կարգի անհասկանալիությունը: Եւ հանդիսատեսը, որը ստեղծագործում է այս ֆիլմում ավելի եռանդուն ու ջանասիրաբար, մնում է խաբված: Այսօրինակ ծանրաբեռնվածությունը նույնքան ավելորդ է, որքան տիտրերի բացատրական օգնությունը, որ կապ չունի ո´չ ֆիլմի, ո´չ ռեժիսորի հետ:


Սերգեյ Գալստյան, «Ֆրունզե Դովլաթյան», Երեւան, 1997, էջ 52-53   

понедельник, 18 ноября 2013 г.

«... բայց ահա կինոյի օդ, կինոյի մթնոլորտ չկա...»

Գուցե ես չկարողանամ բացատրել, հաստատ ընդունակ չեմ ապացուցելու, բայց ինձ թվում է, որ մեր այս հոյակապ մայրաքաղաքում այսօր բացակայում է կինոյի օդը, կինոյի մթնոլորտը… Ես հավատում եմ, որ հայկական կինոպրոկատը կատարում է իր պլանները (մեր մեջ ասած` բոլորովին էլ չի կատարում), կինոյի տոմսարկղերի մոտ ես հաճախ մեծ աշխուժություն եմ տեսնում (նույնիսկ խուլիգանության հասնող), այլ խոսքով ասած` հաճախումների հարցը կինոյում երեւի թե անհրաժեշտ մակարդակի է հասնում… բայց ահա կինոյի օդ, կինոյի մթնոլորտ չկա…

Ես կարոտ եմ այս օդին, կարոտ եմ, քանի որ իմ պատանեկության տարիներին այն քաղաքում, ուր ապրում էի, իսկ դա Թբիլիսին էր, այդ օդը, ազնիվ խոսք, կար, կար մի տաք, շատ տաք երեկո, ամառային կինոդահլիճներից լսվում էին հնչյունային կինոնկարի խորհրդավոր, սիրտ պատռող ճիչերը, Չապաեւի, Պեպոյի, Սուլիկոյի վարակիչ ինտոնացիաները… Փողոցներում անցուդարձ էին անում կինո շտապող կամ կինոյից անշտապ վերադարձող, կինոյի հերոսների շնչից շատ ու շատ դժվար անջատվող կինոհանդիսատեսները, գնում էին իրենց տներն ու պատշգամբները եւ փողոցի մի մայթից մյուսը, մի պատշգամբից մյուսը, ոգեւորված պատմում էին իրար, թե ինչպես Պեպոն փողերը շպրտեց Զիմզիմովի երեսին, թե ինչպես Պետկան կրակեց եւ ասաց. «Тише, Чапаев думать будет», թե ինչպես Նատա Վաչնաձեին համբուրելու համար մի վաճառական 100.000 ռուբլի նվիրաբերեց… Այդ օդը հիմա բացակայում է մեր քաղաքում, հավանաբար բացակայում է նաեւ այն քաղաքում, որի մասին խոսում եմ, գուցե այդ օդը բացակայում է նաեւ աշխարհի բոլոր քաղաքներում եւ… ափսոս…

Ափսոս, քանի որ մարդիկ անվերջանալի մի տոնակատարության մեջ էին ապրում, մի տոն, որ կոչվում էր կինո:

Չգիտեմ` ճարտարապետությու՞նն է պատճառը, որ մարդիկ անջատվեցին միմյանցից, թե՞ անիծյալ անգլիական կողպեքը (որն ավելի հաճույքով փակվում է, քան` բացվում), թե՞ տեխնիկայի մեծագույն նվաճումը` հեռուստացույցը, բայց մարդիկ փակվեցին իրենց տներում, հանդիսատեսը հիմա ծուլորեն է գնում կինո, վազքով է գնում կինոյից դեպի տուն, ծանոթի հետ կիսվելու րոպեներ չունի, եւ իհարկե, կինոմթնոլորտին փոխարինելու է եկել ուղղակի -3 կամ +30 ջերմաստիճանը քաղաքում…

Ես չգիտեմ` մեր պատմությու՞նն է պատճառը, թե՞ աշխարհագրությունը, բայց ազգայինի հարցը հայկական կինոյում շատ ավելի է կրքեր բորբոքում, քան թե հարեւան մյուս ազգությունների մոտ…

Մեր ստեղծագործողների մի մասը կուրծք է ծեծում եւ հերքում ազգային կինոյի հասկացությունն առհասարակ…

Ստեղծագործողների մյուս մասը նույնպես կուրծք է ծեծում եւ պնդում այդ հասկացության օրինականությունը:

Մինչդեռ, հավանաբար, կուրծք ծեծելու հարկ բոլորովին էլ չկա…
Ուղղակի ավելի լավ կլիներ, որ յուրաքանչյուր արվեստագետ փորձեր անկեղծորեն արտահայտվել:

Առանց ավելորդ ճիգերի ու ծամածռության` փորձեր ստեղծել, ստեղծագործել…


 Հենրիկ Մալյան, «Երկխոսություն երրորդի համար», Երեւան, 2010, էջ 88-90

вторник, 29 октября 2013 г.

Մեկ տարի Քարվաճառում. փորձ ու փորձառություն

Մեր ընտանիքի` Քարվաճառ տեղափոխվելու պատմությունն արդեն մեկ տարի է` սոցիալական ցանցերում որոշակի հետաքրքրություն է ձեւավորել ու քննարկման առաջկա դարձել: Դա պայմանավորված է ոչ թե այն նրանով, որ այդքան ուշադրության արժանի է մեր անձը, այլ նրանով, որ Քարվաճառ ամեն օր նոր մարդիկ չեն տեղափոխվում ապրելու: 


Արցախի Քարվաճառ քաղաքում,  որն ազատագրվել է հայ զինվորների արյան գնով, այժմ նոր բնակելի տներ չեն կառուցվում: Հենց դրանով է պայմանավորված նոր բնակիչների` այստեղ չտեղափոխվելը: Մեր նորաստեղծ ընտանիքն այստեղ տեղափոխվեց մեկ տարի առաջ, եւ այժմ ես այս տողերը գրում եմ մեր կողմից կառուցված մեր սեփական տնից. մեկ տարվա մեջ մենք կարողացանք տուն կառուցել ազատագրված Քարվաճառում, եւ հենց այդ փորձով եմ ցանկանում այժմ կիսվել այն մարդկանց հետ, ովքեր մտածում են երբեւէ ազատագրված հայրենիք եւ մասնավորապես Քարվաճառ տեղափոխվելու մասին:

Երբ սրանից մեկ տարի առաջ ես ու ամուսինս մեր հարսանիքից երկու օր հետո տեղափոխվեցինք Քարվաճառ, շատ հարցեր ապագայի հետ կապված դեռ անորոշ էին, բայց որոշակի էր մի բան. մենք Քարվաճառ էինք տեղափոխվել տարածքի բնակիչներին, մասնավորապես երեխաներին, մեր կարողությունների չափով օգտակար լինելու, նրանց ինչ-որ գիտելիքներ փոխանցելու համար: Ամուսինս արդեն սեպտեմբեր ամսից Քարվաճառի դպրոցում աշխատում էր որպես պատմության ուսուցիչ (եւ աշխատում է մինեւ այժմ), ես Քարվաճառում եւս շարունակում էի լրագրողական գործունեւությունս: Բնակվում էինք Ալեքսանդր Քանանյանի տանը (Քարվաճառով հետաքրքրվողները, վստահ եմ, ծանոթ է այս անունը)` սեփական տուն ունենալու առանց որեւէ հիմնավոր հույսի: Մեր աշխատավարձը բավարար չէր տան շինարարություն սկսելու համար անգամ, սակայն մենք հավատում էինք, որ գումար կհավաքենք, ու մի քանի ամսից կկարողանանք մեր ընտրած ավերակի վերականգնումը սկսել:

Այդ ժամանակ արդեն սկսեցինք մեր հողի սեփականաշնորհման գործընթացը, որը տարբեր պատճառներով անտանելիորեն երկար ձգվեց` մինչեւ հաջորդ տարվա հունիս ամիս: Այս ընթացքում ռուսաստանաբնակ մի մարդ, ում մասին միայն Open Armenia ֆորումում գրանցված իր նիկը գիտենք, մեզ փոխանցեց 2.5 մլն դրամ` մեր տան շինարարությունն սկսելու համար: Դա արդեն հույս էր. տան կառուցումն իրական էր դառնում: Այնուհետ մեր տան շինարարության համար մեզ գումար փոխանցեց ազատամարտիկ Ալեք Ենիգոմշյանը. գումարը ռուսաստանաբնակ հայ ընտանիքի կողմից փոխանցվել էր «Մոնթե Մելքոնյան» հիմնադրամին ու ծառայեց Մոնթեի ազատագրած Քարվաճառում մի ավերակ տուն դարձնելու գործին… Բնականաբար, ներդրել ենք նաեւ մեր սեփական գումարը, իմ ու ամուսնուս ընտանիքները, որ չնայած սկզբից դեմ էին մեր` Քարվաճառ տեղափոխվելուն, տան շինարարությունն սկսելուց հետո մեծապես օգնեցին մեզ…

Հուլիս ամսին վերջապես սկսեցինք տան շինարարությունը: Սպասման, նյարդերի քայքայման, հուսալքման պահերի ու հույսի երկու ամիս, եւ մեր տան պատերը կանգնած են ու տանիքը ծածկված: Հոկտեմբեր ամսին արդեն մեր տանն ենք. ներսի հարդարման աշխատանքները դեռ արված չեն, առաջիկա մի տարում դժվար կարողանանք անել, բայց հավատացեք, դա արդեն այնքան էլ կարեւոր չի: 

Տան կառուցումն, իհարկե, չափազանց կարեւոր պայման է Քարվաճառում ապրելու ու հաստատվելու համար: Սակայն կա եւս մեկ կարեւոր (միգուցե եւ կենցաղային բոլոր հարցերից կարեւոր) պայման. դա միջավայրն է: Քարվաճառը, չնայած որ բնակեցված է կարճ ժամանակահատված, արդեն ինչ-որ չափով ունի ձեւավորված միջավայր: Այստեղ տեղափոխվելիս պետք է հստակ իմանալ, որ Քարվաճառում ապրում են մարդիկ, ովքեր իրենց տունն են կորցրել Հյուսիսային Արցախում ադրբեջանցիների ագրեսիայի պատճառով, եւ այս մարդիկ չափազանց ծանր ապրումներ ու կորուստներ են ունեցել մինչեւ այստեղ հաստատվելը, Քարվաճառում ապրում են մարդիկ, ում կյանքը չի հաջողվել նախորդ բնակավայրում, եւ նրանք որոշել են ամեն ինչ նորից սկսել այստեղ: Ապրում են նաեւ մարդիկ, ում համար կարեւոր ու սկզբունքային է հենց Ազատագրված Քարվաճառը զարգացնելու գաղափարը: Քարվաճառը մի կողմից սովորական մի փոքրիկ գյուղ է` իր ամենօրյա հոգսերով ու խնդիրներով, մյուս կողմից էլ` լրիվ ուրիշ տրամաբանությամբ ապրող մի փոքրիկ կղզի: Առաջին օրերին շատ բան էր տարօրինակ, շատ բան էր անհասկանալի, շատ բան էր այլ… Քարվաճառում շատ թույլ է ժամանակի կարեւորության զգացողությունը, այսօրվա համար պայմանավորված գործը կարող է մի քանի շաբաթ տեւել… Ժամանակն այստեղ շատ է, երբեմն թվում է` թե կանգ է առել: Տարածքը կտրված է, թվում է, թե Հայաստանի մյուս շրջաններում կատարվող իրադարձություններն այստեղ չեն հասնում: Չգիտեմ, միգուցե դա հատուկ է բոլոր հեռավոր գյուղական շրջաններին: Չնայած Քարվաճառն այնքան էլ հեռավոր չէ, օրինակ, Վարդենիս քաղաքից հեռու է ընդամենը 80 կմ, սակայն այդ 80 կմ-ն անցնում ենք 2-3 ժամում, քանի որ ճանապարհը լավը չէ:

Քարվաճառում նորեկներին լավ են ընդունում (գոնե մեզ բոլորն են լավ ընդունել): Տուն չկա, տան շինանյութ չկա, բայց մարդիկ ցանկանում են, որ նոր բնակիչներ գան. ամեն մի նորեկ նոր շունչ ու նոր իմաստ է բերում իր հետ:

Քարվաճառում բնակվելուս երկրորդ թե երրորդ ամսում սկսեցի մտածել տեղի դպրոցականների հետ թատերական խմբակ կազմակերպելու մասին: Չնայած ինքս մասնագետ չեմ, ոչ դերասան, ոչ էլ բեմադրիչ, բայց մինչեւ Քարվաճառ գալս դիտել եմ տասնյակ ներկայացումներ, կարդացել ու կարդում եմ համապատասխան գրականություն, զրուցել եմ ոլորտի ներկայացուցիչների հետ: Մի խոսքով, պարապունքներն սկսեցինք. սպասում, ոգեւորություն, հուսալքություն, ուժ, անելանություն, մեծ ոգեւորություն… ու այդպես մինչեւ այսօր, ամեն օր մի նոր բացահայտում, նոր միտք, նոր ոգեւորություն Քարվաճառի էրեխեքի համար:

Հենց այս խմբակն ու դրա հետ կապված նպատակներն ու մտքերն են շատ հաճախ ինձ օգնել մնալ Քարվաճառում, ավելին, թույլ չեն տվել հեռանալ Քարվաճառից:    


Քարվաճառում այժմ տասնմեկ երեխա են հետաքրքրված թատրոնով, ներկայացմամբ, հենց այսքան երեխա է հաճախում իմ խմբակ: Նրանք չարաճճի են ու հետաքրքիր, ինչպես բոլոր երեխաները, նրանք էլ են ուզում շատ բան սովորել ու տեսնել: Մի քանի երեխա ցանկություն են հայտնել կիթառ նվագել սովորել. «Ընկեր Թամարա, եթե կիթառ պարապող լիներ, ամեն օր փորձի կգայինք», խոստանում են նրանք: Երեխաները ցանկանում են նաեւ նկարչություն պարապել, դաշնամուր, անգլերեն, համակարգչային հմտություններ…

Քարվաճառում այսօր բնակչության թիվը շատ փոքր է, թերեւս սա էլ է պատճառ, որ այստեղ շատ ծրագրեր չեն իրականացվում: Սակայն շատ լինեն մարդիկ, թե քիչ, յուրաքանչյուր երեխա իրավունք ունի լավ կրթություն ստանալու, զարգանալու, տեսնելու ու սովորելու…

Չեմ էլ հիշում, թե որտեղից սկսեցի եւ ուր հասա, բայց նյութս սկսելիս մի հստակ միտք ունեի փոխանցելու. Քարվաճառին նոր բնակիչներ են անհրաժեշտ, գրագետ, կրթված մասնագետներ, արվեստագետներ են անհրաժեշտ: Գիտեմ, այստեղ տուն չկա, բայց եթե ինչ-որ մեկն իրոք ցանկանում է տեղափոխվել Քարվաճառ, մի բան կմտածենք, մի ճար կգտնվի, եթե ցանկությունը մեծ լինի: Ու եթե գրառումս շատ խառն ստացվեց ու ձեր մոտ հարցեր առաջացան, գրեք, անպայման կփորձեմ պատասխանել:


Ու երբեք մի մոռացեք. հայոց հողն ապրում է իր զավակի շնչով:  

суббота, 21 сентября 2013 г.

Անկախության իմ բաժինն ու պատասխանատվությունը

Անկախություն. հպարտություն ու պատասխանատվություն. թե´ պետական, թե´ անձնական: Անկախ ենք, ուրեմն մենք ենք մեր գլխի տերը:

Հենց իմ սերունդն է անկախության սերունդը: Ես դպրոցական տարիներից մեր տանը  եղած ռուսական անհամար գրքերի կողքին սկսեցի ավելացնել հայկական գրքեր, հայ հեղինակներին: Ես սկսեցի մեր տուն անկախություն բերել հայոց գրքերով, հայկական երգերով ու հայրենիքի հանդեպ պատասխանատվությամբ: 

Իմ սերունդը պատասխանատու է անկախության համար, քանի որ այն մեզ է վստահվել:
Ազատ Քարվաճառն ու անկախությունն ինձ համար իրար կապված են: Ինչպես մի խելացի մարդ մի օր զրույցի ժամանակ ասաց, Քարվաճառը հայոց պետականության ողնաշարն է:

Ես ընտրել եմ հայոց պետականության ողնաշարն իմ կարողացածի չափով ամրացնելու ու անկախության համար Քարվաճառում պատասխանատու լինելու տարբերակը:

Այս տարի հայրենիքիս ծնունդը ես նշեցի կիսավեր ու վաղվա օրվան հույսով նայող գողտրիկ Քարվաճառում:
Մեր մոտ հրավառություն չեղավ, համերգ չեղավ, տոնակատարություն չեղավ:

Անկախությունս ամուր ու ամրացած կլինի այն օրը, երբ վերականգնված, վերաբնակեցված ու Հայաստանիս լիիրավ ու լիարժեք մաս կազմած Քարվաճառն էլ լիաթոք կնշի Մայր Հայաստանի անկախության տարեդարձն ու իրեն մեկուսացած չի զգա…


Ծնունդդ շնորհավոր, միակ Հայաստանս: 

воскресенье, 1 сентября 2013 г.

Մի օր մշակութային Երեւանում կամ ի՞նչն է պակասում Քարվաճառում

Անցնող շաբաթվա աշխատանքային օրերից երեքն անցկացրի Երեւանում: Գործերն, իհարկե, շատ էին, ինչպես սովորաբար լինում է, երբ ծայրամասային տարածքում ապրող մարդը կարճ ժամանակով լինում է մայրաքաղաքում:

Քարվաճառում անցակցրած ժամանակ օրվա մեջ շատ հաճախ եմ մտածում. «Երեւանում լինեմ, կճարեմ/կգնեմ/կբերեմ այսինչ բանը»: Բայց որ ավելի հաճախ եմ մտածում` Երեւանում լինեմ` կգնամ թատրոն/թանգարան, ցուցահանդես… Քարվաճառում կարդում եմ, որ այսինչ թանգարանում բացվել է այնինչ ցուցադրությունը, ու բաց կլինի մինչեւ այսինչ օրը, այս ներկայացման պրեմիերան ամսվա սկզբին է, մյուսինը` վերջին… Ու այդպես շարունակ: 

Նշածս երեք աշխատանքային օրերից մեկը ես ու ամուսինս նվիրեցինք մշակութային Երեւանին: Երեւի թե շատերդ տեղյակ եք, որ Երեւանի քաղաքապետարանը օգոստոս ամսին Երեւանի փողոցներում տոմսեր էր բաժանում, որոնցով կարելի էր ամբողջ օգոստոս ամսվա ընթացքում այցելել մի քանի թանգարաններ: Դրանք են Երեւանի պատմության, Ժամանակակից արվեստի, Էրեբունի թանգարանները եւ Հայ-արտ ցուցասրահը: Կարծում եմ` ոչ մի թանգարան չմոռացա: Մեր տանն էլ կային այդպիսի տոմսեր, եւ մենք այցելեցինք Էրեբունի թանգարան եւ Ժամանակակից արվեստի թանգարան:

Էրեբունիում էլի էի եղել, բայց մեկ անգամ եւս անցյալին հաղորդակցվելը, հազարամյա հնության իրեր տեսնելն ու մեր ազգի անցած ուղու մասին մտածելը երբեք չի խանգարում:
Հազարամյակների պատմությունից հետո Ժամանակակից արվեստի թանգարանում հանդիպեցինք մերօրյա մտորումներ ու խոհեր, հաղորդակցվեցինք Գ. Խանջյանին ու Մինասին… Բացի հայ նկարիչների ու քանդակագործների աշխատանքները դիտելը թանգարանի մյուս սրահում դիտեցինք նաեւ արտասահմանյան ժամանակակից արվեստագետների տարբեր աշխատանքներ: Հենց թանգարանում եղած պահին Մշակույթի նախարարությունից նամակ եկավ, որ օգոստոսի 31-ին եւ սեպտեմբերի 1-ին հայաստանում Եվրոպական ժառանգության օրերի շրջանակում կանցկացվեն մշակութային միջոցառումներ… Դրանց ես արդեն չէի կարող մասնակցել J

Դեռեւս հուլիս ամսվա մեջ բլոգումս գրառում էի արել, որ Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոնում բացվում է Հարություն Կալենցի «Գույնը ձեւի մեջ» ցուցահանդեսը: Հիշում էի, որ ցուցադրությունը երկար է տեւելու: Գնացինք Գաֆէսճեան արվեստի կենտրոն, պարզվեց, որ իրոք դեռ կարող ենք դիտել: Դե այս արվեստի կենտրոնի ճաշակն ու մոտեցումը ինձ միշտ էլ շատ է դուր եկել: Այստեղ միշտ ամեն ինչ նրբաճաշակ է ու մի տեսակ բարեկիրթ: «Գույնը նկարչության գագաթն է», ողջունում են այցելուին Կալենցի խոսքերը: Գունավոր, պայծառ ու ներդաշնակ Կալենցը թարմ մտքեր է հաղորդում ու մի տեսակ վեր բարձրացնում առօրյայից, տանում է իրականի ու անիրականի սահմանին ու թողնում է, որ դու ինքդ մտածես ու որ ավելի կարեւոր է` զգաս…

Թանգարանային այցելությունների ընթացքում հասցրինք նաեւ երկու գրախանութ մտնել ու երկու գիրք գնել` Փափազյանիս ու Հենրիկ Մալյանի մասին:

Երեւանում ապրելուս տարիներին այս ամենն այնքան բնական էր, որ ես սրա մասին այսքան երկար չէի գրի: Իսկ Քարվաճառում ինձ օդի պես պակասում է մշակութային մթնոլորտը, այդ «վերը», «ուրիշը», այդ մի փոքրիկ տարածությունը, ուր օդի մեջ արվեստ կա, ուր դու ու շրջապատիդ մարդիկ ավելի բարի եք, ավելի երկնային, ավելի սիրուն, ավելի մտերիմ…

Վանաձորում էլ կան այդպիսի վայրեր /իմ համար, օրինակ, դա Տիկնիկայինի շենքն է, դրամատիկ թատրոնը, Զորյանի տուն-թանգարանն ու Սբ. Սարգիս եկեղեցին/, Գյումրիում էլ /չնայած Գյումրին ինձ համար տեղով մշակույթ է/….իսկ Քարվաճառում չկա… բայց պիտի լինի, որ երեխաները մի քիչ, թեկուզ մի կաթիլ «վեր» ու «այլ» ունենան իրենց մեջ, որ հետո ամբողջ կյանքում դրա հետեւից գնան, փնտրեն ու իրենց մեջ մի կաթիլ երազ ու հրաշք պահեն…

Հա, ու ասեմ, եթե մի էդպիսի գողտրիկ արվեստանոց ունենանք Քարվաճառում, էլ մեզ հասնել չի լինի….


Թամարա Գրիգորյան

четверг, 4 июля 2013 г.

Մհեր Մկրտչյան. մի բուռ լույս ցավի միջից

Այսօր Մհեր Մկրտչյանի ծննդյան օրն էր: Մեծություններ կան, որ որեւէ մակդիր էլ չես կարողանում տալ` բնութագրելու համար, մեծություններ կան, ում անձամբ չես տեսել, ում հետ չես խոսել, բայց իրենց արձակած լույսից հոգիդ մեծանում է, սիրտդ բացվում է, միտքդ լայնանում է: Իմ պաշտելի թատրոնի վարպետներից այդ մեծություններն են Պետրոս Ադամյանը, Սիրանույշը, Վահրամ Փափազյանն ու Մհեր Մկրտչյանը…

Առաջին երեքի մասին միայն կարդացել եմ, ու կարդացածս հնարավորություն է տվել կարծիք կազմել նրանց մասին ու սիրել, իսկ Ֆրունզիկին բացի կարդալը տեսել եմ նաեւ էկրանից…

Այսօր ամբողջ օրը հիշում էի իմ ու ընկերուհիներիս այցելությունը Վարպետի թանգարան` Գյումրվա Վարպետաց փողոցում... Մենք ուսանողներ էինք, երիտասարդ, սենտիմենտալ ու արվեստի սիրահար, Գյուրմրին մերն էր, մենք Գյումրիինը…Երեքով գնացինք վարպետաց քաղաքի Վարպետաց փողոց, Վարպետի թանգարան: Չեմ ասում տուն-թանգարան, քանի որ դա Մհեր Մկրտչյանի տունը չի, այլ այն գինետունը, որտեղ նա շատ հաճախ է այցելել: Որոշել էին թանգարանն այդտեղ կառուցել, որ Վարպետաց փողոցում լինի, Շիրազին ու Իսահակյանին մոտ, համ էլ ինքն այդտեղ իրականում շատ հաճախ էր եղել, իրեն հարազատ վայր էր: Այդ մասին մեզ պատմեց թանգարանի աշխատակցուհին, սրտացավ ու բանիմաց երիտասարդ մի աղջիկ, ում խոսքից Ֆրունզիկի հանդեպ սեր էր կաթում…

Հուզիչ իրեր, հուզիչ պատմություններ Վարպետի ընտանեկան ողբերգական կյանքից…


Աշխատակցուհու քույրիկը, պարզվեց, հոգեբույժ էր, ու ինքը պրակտիկայի էր եղել այն հոգեբուժարանում, որտեղ Մհեր Մկրտչյանի որդին էր եղել…տղան նկարել էր աշխատակցուհու քույրիկին, ու այդ նկարը պահում էին որպես մասունք… Թանգարանի աշխատակցուհին գյումրվա համով բարբառով ու այնքան անկեղծ ու զգալով էր պատմում վարպետի մասին, որ մենք երեքս, սենտիմենտալ ու արվեստի սիրահար, արցունքոտված դուրս եկանք թանգարանից, ու երկար ժամանակ լուռ քայլում էինք Գյումրիով, որտեղ նկարահանվել է «Մեր մանկության տանգո»-ն, որտեղ ամեն ինչ արվեստ է, քարերն ու ավերակները` պատմություն….

Մեր աչքը լույս, որ քեզ ունենք, անսահման սիրելի Մհեր Մկրտչյան…