четверг, 25 января 2018 г.

Քարվաճառը

«Քարվաճառի Վիլյամ Սարոյանի անվան միջնակարգ դպրոց»: Վիլյամ Սարոյանն ո՞ւր, Քարվաճառն ո՞ւր: Քարվաճառի դպրոցը կարող էր լինել Մոնթեի անվան, Պետոյի, Հեթանոս Գագոյի: Բայց չէ, Վիլյամ Սարոյանի անվան է. հայկական իրականության հետ այնքան էլ կապ չունեցող ամերիկացի (լավ, ամերիկահայ ;) ) մի հիանալի գրողի անունով Ֆրեզնոյից: Ու դեռ քանի՞ տարի պիտի անցներ դպրոցի հիմնումից, որ երեխաներն այստեղ սկսեին անգլերեն սովորել...

Ու այս մի փոքր դրվագն այնքան լավ է բնութագրում քարվաճառյան իրականությունը, հաճախ աշխարհի մեջ չտեղավորվող ու կողքից ծիծաղելի թվացող այս քարվաճառյան իրականությունը:

Քարվաճառում միաժամանակ ամեն ինչ կա ու ոչինչ չկա... Քարվաճառում չկան ասֆալտապատ փողոցներ, աղբահանություն ու կոյուղի, բայց ինչ-որ մեկը նպատակ ունի այստեղ արթ-սրճարան կառուցել, մի ուրիշն էլ անպայման որոշել է, որ Քարվաճառում ամեն տարի պիտի նշվի Գիրք նվիրելու օրը, որ երեխաները սովորեն իրար գիրք նվիրել ու կարդալ:

Քարվաճառում դպրոցականները կարող էին մի բարդ ու ամբիցիոզ ներկայացում վերցնել, բեմադրել քիչ չի, դեռ մի հատ էլ վերցնել այն ու ցուցադրել տարբեր բնակավայրերում: Ձորագյուղում Քարվաճառի անունը չէին էլ լսել, հիմա երկար են հիշելու:

Քարվաճառում կարող է` շատ բան չկա, բայց կա գլխավորը` ամեն ինչ ունենալու հնարավորության զգացումը: Քարվաճառում ոչինչ անհնար չէ, յուրաքանչյուր գաղափար այստեղ իրականալի է (թվում...):

Քարվաճառի 8-9 տարեկան երեխաներն սկսում են համակարգչով խաղեր ստեղծել ու վիքի նախագծերում խմբագրել ու հեռուն գնացող մեծ երազանքներ ունենալ...

Քարվաճառի լեռներն այն աշխարհի յուրօրինակ կենտրոն են դարձնում, որտեղ և սկսվում է ամեն ինչ, որտեղ և վերադառնում է ամեն ինչ...

Քարվաճառ եկողն այն չի մոռանում ու անպայման հետ է վերադառնում:

Ով ասես կարող է ապրել Բասելոնայում, Միլանում, Երևանում կամ Նյու Յորքում, սակայն քչերը կարող են Քարվաճառում ապրել ;)

Մոգական վայր է Քարվաճառը...


понедельник, 17 июля 2017 г.

Քարվաճառ այցելելու 19 պատճառ (լուսանկար)


Արցախի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Շահումյանի (առավել հայտնի պատմական անունով` Քարվաճառի) շրջանը հարուստ ու յուրահատուկ գեղեցիկ բնություն ունի: Ամռան երկու ամիսները, հուլիսն ու օգոստոսը, Քարվաճառի շրջան այցելելու լավագույն ժամանակն են: Առանձնացնենք Քարվաճառ այցելելու մի քանի պատճառ: Մյուսները կարող եք ավելացնել ինքներդ` շրջան այցելելուց հետո:

  1. Տեսնել Քարվաճառի շատ գեղեցիկ ճանապարհները` լեռներով, կանաչապատ սարերով, մաքուր գետերով ու բարձր ու կապույտ երկնքով:
  2. Տեսնել Արցախի հիմնական ջրային զարկերակը, անհավանական գեղեցիկ Թարթառ գետը:
  3. Տեսնել Դուտխուի կիրճը` թունելից բացվող բնական պատուհանից:
  4. Տեսնել Դադիվանք վանական համալիրը, որի կառուցումն սկսվել է 4-րդ դարից: Դադիի գերեզմանը, որ թվագրվում է առաջին դարով, համարվում է տարածաշրջանում առաջին քրիստոնեական վկայությունը:
  5. Տեսնել Զուար գյուղը` իր հայտնի բուժիչ տաք հանքային ջրերով, լողանալ այնտեղ:
  6. Տեսնել Նոր Վերինշեն համայնքի մոտ գտնվող միջնադարյան եկեղեցին, որ պահպանվել է ադրբեջանական գերության տարիներին և այժմ գտնվում է բարվոք վիճակում:
  7. Տեսնել պատմական Հանդաբերդն ու հանդիպակաց սարի վրա գտնվող եկեղեցու ավերակները:
  8. Այցելել միջնադարյան իշխանանիստ Ծար համայնքը, որտեղ ամպերն ու մարգագետինները միահյուսվում են իրար... մոմ վառել ադրբեջանական գերությունից փրկված ու մեզ հասած երկու միջնադարյան եկեղեցիներում:
  9. Ծար գնալու ճանապարհին կանգառ անել բնական տաք հանքային բուժիչ ջրերի մոտ:

среда, 28 июня 2017 г.

Ի՞նչ են սովորում ուսանողները` Վիքիպեդիայում խմբագրելով

2010 թվականից սկսած` 36.000 ուսանողներ ԱՄՆ-ում և Կանադայում խմբագրում են Վիքիպեդիան որպես դասապրոցեսի մաս: Վիքիպեդիայում կատարած նրանց ներդրումը հեշտ է գնահատել. նրանք ավելացրել են ավելի քան 30 միլիոն բառ (Բրիտանիկա հանրագիտարանի վերջին տպագիր հրատարակության երկու երրորդ մասի չափով) ակադեմիական առարկաների վերաբերյալ, որոնք կա՛մ իսպառ բացակայում էին, կա՛մ զարգացման մեծ կարիք ունեին: Իսկ ի՞նչ է տալիս Վիքիպեդիայում խմբագրելը հենց իրենց` ուսանողներին: Մինչև վերջերս այս հարցին ավելի դժվար էր պատասխանել:
Վիքիպեդիայում կատարած ներդրումների ազդեցությունն ուսանողների վրա հասկանալու համար Վիքի Կրթական Հիմնադրամն ուսումնասիրություն է անց կացրել 2016 թվականի աշնանային ուսումնական կիսամյակի ընթացքում: Մանրամասնորեն ուսումնասիրելով տեղեկությունների և՛ որակական, և՛ քանակական կողմերը, ուսումնասիրությունը պարզել է, որ Վիքիպեդիայում ներդրում կատարելն օգնում է ուսանողներին զարգացնել թվային գրագիտությունն ու քննադատական ուսումնասիորւթյան հմտությունները, նպաստել նրանց` հանրության համար գրելու կարողության զարգացմանը, ընդլայնել համագործակցելու հմտությունները: Ուսանողները նաև ձեռք են բերում արժեքավոր գնահատական իրենց կողմից ամեն օր օգտագործվող տեղեկատվության աղբյուրի` Վիքիմեդիայի վերաբերյալ: 


Թվային գրագիտություն և քննադատական ուսումնասիրություն

Մի ժամանակաշրջանում, երբ կեղծ լուրերը գերիշխող են, և այդ միտումն աճում է, ուսանողների համար կարևոր է սովորել` ինչպես տարանջատել վստահելի աղբյուրները ոչ վստահելիներից: Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ հարցմանը մասնակցածների 96%-ը կարծում է, որ Վիքիպեդիայում արված ներդրումը շատ ավելի արժեքավոր է ուսանողներին թվային գրագիտություն սովորեցնելու համար, քան ավանդական ներդրումները, և 85 %-ը կարծում է, որ Վիքիպեդիայում ներդրումները շատ ավելի արժեքավոր են առցանց վստահելի աղբյուրները տարբերել սովորելու համար:  Ուսումնասիրությանը մասնակցող ֆոկուս խմբերից մեկի ուսանողներից մեկը Վիքիպեդիայում ներդրումներ կատարելու մասին ասել է.  «Այն բարձրացնում է լավ տեղեկատվության իմացությունը, հասկանալի է դառնում վատ տեղեկատվությունը... դու ավելի շատ հարցեր ես ունենում և քո կարդացած տեղեկատվության հավաստիության վերաբերյալ առավել վստահ ես»:

суббота, 17 июня 2017 г.

Կրթության կարևորության մասին. մտածելու համար

Հունիսի 6-11-ը Աղվերանում մասնակցեցի Ուսուցիչների վիքի-դասընթացի 5-րդ փուլին: Այս տարի, ի տարբերություն նախորդ տարիների, դասընթացի ֆորմատը մի քիչ այլ էր. բացի խմբագրելուց և խմբագրման գործիքները նորեկներին սովորեցնելուց, այս տարի ուսուցիչները նաև մի քանի հանդիպումներ ունեցան կրթության ոլորտի մասնագետների հետ ու զրուցեցին կրթության նորագույն միտումներից, հաջողության հասնելու սովորույթներից, որոնք արժե փոխանցել աշակերտներին, քննարկվեցին կրթության ոլորտի խնդիրներ: Ուսուցիչների հետ ամենաերկար ժամանակ անցկացրեց կրթության փորձագետ, «Վիքիմեդիա Հայաստան» գիտակրթական հասարակական կազմակերպության գործադիր տնօրեն Արթուր Խալաթյանը: Արթուրը մի քանի թեմաներ ներկայացրեց, զրուցեց ուսուցիչների հետ` իսկապես կարևոր ու կիրառական խորհուրդներ տալով:
21-րդ դարը գիտելիքի դար է.  գիտելիքն այն միջոցն է, որ մարդուն հնարավություն է տալիս ապրել ավելի հարմարավետ: Եվ ուսուցիչների առաջին խնդիրն է երեխային գիտելիք փոխանցել: Ահա այստեղ նշեմ այն գործնական խորհուրդները, որոնք առաջին բառերից այնքան պարզ են թվում ու հաճախ` իրականում դժվար կիրառելի:

«Երեխան ամենալավը հիշում է այն գիտելիքը, որը կիրառում է, որն իր համար իմաստալից գործ է», ասում է Արթուր Խալաթյանը (մոտավոր մեջբերում): Որպես ստացած գիտելիքի պրակտիկ կիրառում` Արթուրը նշում է, օրինակ, աշակերտի կողմից Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարանում խմբագրումներ կատարելու հնարավորությունը, որի արդյունքում երեխան ստանում է պրոդուկտ և իր աշխատանքը կարևորված ու գնահատված է տեսնում:


Այսօր դպրոցի դերն է ոչ միայն գիտելիք փոխանցել երեխային (դա թերևս լավագույնն այսօր ստացվում է Google որոնողական համակարգի մոտ), այլ առավել առաջնային է նրան տալ քննարկելու մշակույթ, ստեղծել համապատասխան միջավայր` թիմային հաջողված աշխատանք կատարելու համար: Գործնական քայլերից է նրան ստեղծագործական մոտեցում պահանջող հանձնարարություններ տալը, որոնց արդյունքում նա արտադրանք կստանա: Օրինակ` բարձր դասարանի աշակերտներին կարելի է հանձնարարել որևէ առարկայից տեղեկատվական մատչելի պոստեր պատրաստել ավելի ցածր դասարանների աշակերտների համար:
Կարևոր հատկություն է աշխատանքը ճիշտ պլանավորներն ու նշումներ անելը: Այս հատկությունները դպրոցում ձեռք բերելով` երեխան դրանք իր հետ կտանի կյանքի մյուս ոլորտներ ևս` էապես ժամանակ շահելով:

Կիրառելի է այն գիտելիքը, որը համակարգված է. ինչպես գլխում, այնպես էլ` գրադարակում: «Որակյալ նոթերը կօգնեն երեխային  արագ, առանց ժամանակ կորցնելու  գտնել իրեն անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, օգտագործել այն, կրկնել քննությունից առաջ», համոզված է Արթուրը:
Եթե երեխան ունի լավ նոթ, նա դա կարող է օգտագործել անգամ քննության ժամանակ: «Կյանքի ոչ մի իրական իրավիճակում չի արգելվում կողքից տեղեկություն ստանալ, ինչու՞ պետք է դպրոցում անիրական, կյանքից կտրված իրավիճակներ ստեղծել և չթույլատրել երեխային օգտագործել իր նոթերը», հարցնում է փորձագետը:
Եվ ի վերջո, նոթ գրելն ու ստացած գիտելիքը համակարգելը կազմակերպվածություն կբերի կյանքի բոլոր ոլորտներում:

Դասընթացի հյուրերից «Այբ» կրթական հիմնադրամի, «Այբ» դպրոցի համահիմնադիր, ՀՀ Կրթության և գիտության փոխնախարար Դավիթ Սահակյանն իր ելույթում առաջարկեց առաջ նայել ու մտածել մի քանի կարևոր հարցերի մասին, օրինակ, ի՞նչ գիտելիք ու հմտություն տալ երեխային, որը վաղը ռոբոտը չի կարող անել: Դրանք դեռևս ստեղծագործելու, վերլուծելու, քննադատելու, կարևոր որոշումներ ընդունելու կարողություններն են:

«Այո, 21-րդ դարը գիտելիքի ժամանակաշրջանն է, սակայն միայն գիտելիքն արժեք չի, այն պետք է արդյունք դառնա», ընդգծեց Դավիթ Սահակյանը:

Առջևում ամառային արձակուրդներն են, բոլորս ազատ ժամանակ ունենք մտածելու, կարդալու, նոր մեթոդներ գտնելու` ինքներս սովորելու ու սեպտեմբերից երեխաներին նոր հայացքով սովորեցնելու մասին:
Նայենք ապագային լայն բացված հայացքով:

Թամարա Գրիգորյան


пятница, 21 октября 2016 г.

Սիրելով ու զարգացնելով հայրենի գյուղը. զրույց ապագա լրագրողի հետ

Արաքս Միրզոյանն Արցախի պետական համալսարանի ուսանողուհի է, ապագա լրագրող: «Լրագրություն եմ սովորում. ուզում եմ հայրենիքիս համար պիտանի մարդ դառնալ, դրա համար էլ ընտրեցի այն մասնագիտությունը, որը կարող եմ լիովին ծառայեցնել ազգիս շահերին», մեզ հետ զրույցում նշեց Արաքսը:

Նա դեռ երկու տարեկան չկար, երբ նրա ընտանիքը տեղափոխվեց ապրելու Արցախի Շահումյանի շրջանի Նոր Բրաջուր համայնքում: Նա այստեղ է դպրոց գնացել: Դպրոցական տարիներից մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել բոլոր առարկաների հանդեպ: «Դպրոցում գրեթե բոլոր մրցույթներին մասնակցում էի, ուզում էի ամեն ինչ հասցնել, անգամ նոտաները սովորեցի ու սկսեցի նախ շվի նվագել, հետո` կիթառ»:
Բացի դպրոցում լավ սովորելն ու դպրոցական մրցույթներին մասնակցելը, Արաքսը նաև շատ ակտիվ է մշակութային կյանքում: Արդեն մի քանի տարի` մեծ մասնակցություն ունի Նոր Բրաջուր համայքնի մշակույթի ակումբի աշխատանքներին. իրենից տարիքով ավելի փոքր երեխաների հետ պարապում է, ազգագրական պարեր սովորեցնում. միասին մի քանի հանրապետական մրցույթներում մրցանակային տեղեր են զբաղեցրել:

вторник, 29 марта 2016 г.

Ստեփանակերտի թանգարաններով

Ստեփանակերտը փոքրիկ ու սիրուն քաղաք է, կոլորիտով, բարբառով, իր համուհոտով, որն զգալու համար պետք է մի քանի օր ապրել այստեղ:  Անծանոթ քաղաքում գտնվելով՝ սիրում եմ այցելել տեղի թանգարանները: Առաջին այցելությունս դեպի Ստեփանակերտի պետական պատմաերկրագիտական թանգարան էր:
Այս թանգարանը հիմնվել է 1938 թ.: Թանգարանը ներկայացնում է Արցախը` նախապատմական շրջանից մինչև մեր օրերը: Թանգարանի առաջին հարկի սենյակներում կարելի է ծանոթանալ արցախցիների կենցաղի մասին պատմող իրերի: Այստեղ ցուցադրվում են Արցախի տարբեր շրջաններում գործված գորգեր, թոնիր, իլիկ, կենցաղային այլ իրեր, որոնք պատմում են արցախցիների սովորույթների մասին: Հատկապես հետաքրքիր են արցախյան գորգերի տեսակները` վիշապագորգը, խաչագործ գորգը, ծաղկազարդ գորգը, նշագործ գորգը: Այս վերջինն, օրինակ, պատկերում է աղջկան կամ տիկնիկին` նշի մեջ, ինչը պտղաբերության խորհրդանիշն է: Այս հատվածում է ցուցադրված նաև աղջկա օժիտի պարկը, որն աղջիկն է գործել և ամուսնու տուն գնալիս իր հետ իր անկողինն է տարել: Արդեն ամուսնու տանն այս պարկը ծառայել է որպես պահարան, որի մեջ նա իր անկողինն է հավաքել: 

Առաջին հարկում են նաև Արցախի տարբեր շրջաններից հայտնաբերված նախապատմական իրեր` ամանեղեն, նախնադարյան գործիքներ, զարդա-րանքներ և այլն: Առաջին հարկում է նաև Շուշի քաղաքին նվիրված անկյունը, որտեղ ներկայացված են Շուշիից գտնված հինավուրց իրեր, Շուշիում տպագրված գրքեր:
Թանգարանի երկրորդ հարկում կան Ստեփանակերտ քաղաքի պատմությանը նվիրված անկյուն: Այստեղ ցուցադրվում են քաղաքի հին տեսքը պատկերող լուսանկարներ, երևում են հին շինություններ, որոնց մի մասն այսօր էլ պահպանվում են: Քաղաքի պատմությանը վերաբերող հատվածում կարելի է տեսնել Ստեփանակերտի մետաքսի գործարանի արտադրած մետաքսի կտորների նմուշներ: Այս հարկում է նաև հայտնի արցախցիների մասին պատմող անկյունը: Առանձին տեղ է հատկացված Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան թատրոնի ստեղծման պատմությանը, թատրոնում աշխատած հայտնի դերասաններին:
Թանգարանի մյուս սենյակը նվիրված է արցախյան հերոսներին: Մի սենյակը պատմում է Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհված արցախցի հերոսների մասին, իսկ հաջորդ սենյակն արդեն ներկայացնում է Արցախյան պատերազմի ազատամարտիկներին, պատերազմի ընթացքում օգտագործված ինքնաշեն զենքերի օրինակներ, զինվորական համազգեստներ, պատերազմի մասին պատմող լուսանկարներ:
Թանգարանի աշխատակիցների խոսքով` թանգարանի այցելուների թիվը մեծ է. զբոսաշրջիկները հաճախ նախ գալիս են թանգարան, ծանոթանում Արցախի ու մասնավորապես Ստեփանակերտի պատմությանը, հետո արդեն որոշում, թե ուր կարող են այցելել: Թանգարանը մի կարճ պտույտի ընթացքում զբոսաշրջիկին պատկերացում է տալիս Արցախի ու արցախցու մասին:
Հաջորդ թանգարանը, որ այցելեցի Ստեփանակերտում, Զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված թանգարանն էր:
Թանգարանի բակում զինատեսակներ են ու հուշատախտակներ՝ նվիրված այն ազատամարտիկներին, ովքեր ստեղծել են զենքի այս նմուշները:

Փոքրիկ դռնով ներս ես մտնում, ու էջ առ էջ աչքիդ առաջ բացվում է Արցախի հերոսամարտը: Բացվում է ոչ թե «պատերազմ» ընդհանուր բառով, այլ հազարավոր դեմքերով, հազարավոր աչքերով ու հազարավար ճակատագրերով:
Կինոժապավենի նման աչքիդ առջևով անցնում են հազարավոր տղաների նկարներն ու ուղեղիդ մեջ մեխվում. այս աչքերը հավետ փակվեցին, որ մենք այսօր ազատ Արցախ ունենանք… Թանգարանի աշխատակցուհին՝ տիկին Ալթունյանը, արցախյան պատերազմում երկու որդիներին է կորցրել: Սկսում է պատմել. ավագ որդու՝ Սերգեյի, զոհվելուց յոթ ամիս անց կորցրել է կրտսեր որդուն՝ Սամվելին: «Այդ ի՜նչ յոթ ամիսներ էին…», հիշում է որդեկորույս մայրն ու արագ թեման փոխում: Ժպիտով խոսում է թոռնիկների մասին. մեծ տղան 2 երեխա ուներ, փոքրը՝ 3: Հիմա նրանք մեծացել են, ուսում առել, ամուսնացել, իրենք երեխաներ ունեն:
Տատիկի ցանկությունը մեկն է. թող այսուհետ խաղաղություն լինի Հայաստան աշխարհում, թող իր զավակների կյանքի գնով ազատված Արցախը հանգիստ շնչի ու զարգանա…
Տիկին Ալթունյանը գիտի թանգարանում պահվող ամեն մի մասունքի պատմությունը: «Այս գորգը տեսնու՞մ ես, սա մի զինվորի մայր է բերել. այս գորգն առած է եղել, որ տղան պսակվի, գցի նորապսակների ոտքերի տակ: Հարսանիքից առաջ տղան գնացել է ռազմադաշտ ու չի վերադարձել: Մայրն էլ չէր կարող սա իր տանը պահել, բերեց թանգարան: Այդ տղայի հարսնացուն այդպես էլ չամուսնացավ…»:
Այս տղան Սումգայիթից էր, այս երկու եղբայրներն արտասահմանից էին եկել… Սա Ստալինկան է, տղայիս զինակիցն էր, մեքենան որ պայթեց, ինքն էլ էր մեջը… Այս անկյունը նվիրված է պսակ ու հարսանիք չտեսած զոհված տղաներին…

Սա էլ Շուշիի ազատագրման ծրագրի փոքրիկ մակետն է: Իսկ այստեղ ազատամարտիկները ժպտում են, ժպտում են ու ասում՝ կյանքը շարունակվում է, շարունակվում ու զարգանում է մեր ազատագրված Արցախում. մեջքներդ ուղղեք ու մեզ հիշելով՝ շենացրեք մեր հողը հայրենի…

Թամարա Գրիգորյան